دانلود پایان نامه

مشخص می شود به طوری که به هنگام تقینن و قانون گذاری تدوین کنندگان به ناچار ملزم به لحاظ نمودن عرف جامعه خود هستند در مورد اسیر نیز عرف جوامع گوناگون تعاریف خاص خود را دارند اما به طور معمول وروان در تعریف عرفی اسیر می توان گفت : فردی که در اثر یک علت قهر آمیز با خونریزی یا بدون خونریزی در اختیار فرد یا افراد دیگر قرار گرفته و شخص غالب به هر نحو کـه بخواهد با او رفتار می کند و اسیر در تحت سیطره او می باشد .امروزه در جوامع روستایی و محاورت مردم عامه ی آن می بینیم که درباره یکی از حالات وضعیت زندگی مشترک وموقعی که زن با شوهر خود اختلاف داشته وبگو مگوهای شدید یا درگیری و زدوخورد بین دو همسر وجود دارد و بحث از جدایی (متارکه) پیش می آید معمولا زن یا خانواده یا حتی مردم مطلع از موضوع عنوان می کنند که ‹‹ بابا اسیر که نیاوردی مهر حلال جان آزاد ››1 . یعنی اسیر (اعم از نظامی یا شخص ، مرد یا زن )در دیدگاه عام فردی است محروم از تمام حقوق و امتیازات اجتماعی ، بدون هیچ اختیار و اراده ای که به صورت یک شئ در اختیار دارنده قرار داشته و دارنده تصمیم می گیرد چه کار ی با اسیر انجام دهد یا ،چه برخوردی با او داشته باشد ، و اسیر بدون هیچ چون وچرایی ملزم به متابعت از دارنده و اسیر کننده خود است. جالب این که هیچ کس حق استنطاق و بازخواست از دارنده را نداشته وندارد لذا میتوان اذعان نمود که در فرهنگ عامه و در نزد مردم روستایی ما هنوز که هنوز است پایین ترین رده طبقات اجتماع و بی اراده ترین افراد اسیرانند وجالب این است که معتقدند شخص اسیر باید بسوزد وبسازد ومنتظر فرجی باشد تا خداوند متعال او را از این وضعیت نجات دهد بدین شکل که یا صاحب اسیر بمیرد و یا او را آزاد نماید .
ملاحظه می شود که دردیدگاه عام وعرف به خصوص درجامعه ایران ما بطور کامل وجامع نه تعریف خاص و روشنی از اسیر داده شده ، نه حقوق وامتیازات یاحمایتی از او باید انجام شود ، اما این تعبیر وتفسیر درجوامع شهری و در بین اقشار تحصیل کرده مقبول نبوده و اسارت و اسیری به شکلی که مطرح گردید مورد پذیرش نیست لذا در جوامع شهری ما اسیر و اسارت را به آن شکل روستایی و ابتدایی نمی بینیم .
بند دوم : تعریف حقوقی اسیر
باتوجه به تحولات تاریخی ودگرگونی های گسترده حقوقی و قانونی در زمینه های گوناگون ، بحث اسیران جنگی و حقوق و تکالیف آن‌ها نیز از این تغییر و تحولات دور نمانده و پس از فراز و نشیب های تاریخی در سال های 1907،1927، 1947، به صورت گسترده و با شرکت اکثر کشورهای دنیا تعریف اسیر ،حقوق و تکالیف آنها ، وظایف کشور نگهدارنده وضمانت اجراهایی نیز برای آن پیش بینی و مشخص شده است.
درشکل وتعریف حقوقی می بینیم که اطلاق اسیر بر شخص یا اشخاصی محمول می شود که درجنگ (تمام عیار یا چریکی ، آزادیبخش و..) و یا براثر آن دستگیر شده و یک سری معیارها و مشخصه ها را نیز باید داشته باشند که درادامه ذکر خواهد شد. بالاخره «تنها در پایان قرن هفدهم، یعنی پس از جنگ سی ساله (مذهبی در اروپا 1583 – 1645م) بود که تعریف اسیر جنگی از نظر حقوقی مشخص شد .قواعد و مقررات حقوقی حاکم بر رفتار با اسیران جنگی تا مدتها جنبه عرفی داشت، اما تابع نظامی است که بموجب اسناد بین المللی مهمی بطور صریح و روشن مشخص گردیده است . این اسناد عبارتند از :
اعلامیه بروکسل 1874 (مواد 23 و 24) ، عهدنامه ژنو مورخ 27 ژوئیه 1929 در زمینه بهبود سرنوشت اسیران جنگی.
عهد نامه سوم ژنو مورخ 12 اوت 1949 در مورد رفتار با اسیران جنگی. این عهد نامه ضمن تائید مقررات 1907 لاهه و عهدنامه 1929 ژنو، آنها را مورد تجدید نظر قرار داده و تکمیل نمود. عهدنامه مذکور مشتمل بر حدود 150 ماده است. هدف اساسی این قواعد «احتراز از کلیه اقداماتی است که جهت تضمین امنیت کشور متخاصم اسیر کننده غیر ضروری می باشد».
«اندیشه اساسی که این مقررات از آن الهام گرفته این است که اسارت جنگی یک اقدام سرکوب کننده نیست، بلکه اقدامی احتیاطی و بازدارنده تلقی می شود که در مورد دشمنی که سلاح خود را بر زمین گذارده اتخاذ می گردد .
عهدنامه سوم تا سال 1985 از تصویب 157 کشور گذشته است.پروتکلهای مورخ 12 دسامبر 1977 الحاقی به عهدنامه های چهارگانه 1949 ژنو (پروتکل شماره یک در مورد حمایت از قربانیان مخاصمات مسلحانه بین المللی و پروتکل شماره دو در مورد حمایت از قربانیان مخاصمات مسلحانه غیر بین المللی) . پروتکل شماره یک تا سال 1984 مورد تصویب 42 کشور و پروتکل شماره دو تا سال 1982 مورد تصویب 22 کشور قرار گرفته است1» .
ضمن این که جنگ خود تعریفی دارد ‹‹ اقدامی خشونت بارکه به منظور تحمیل اراده بردشمن صورت می‌گیرد وچیزی نیست مگردویلی که به نهایت خشونت رسیده باشد››2 .
یا درتعریف دیگری : “جنگ یعنی مجموعه ای از نبردها ودرگیری ها ویک سلسله اقدامات غیرنظامی دیگر که برای کسب هدف سیاسی انجام می شود3”.وتعاریف دیگری که نیازبه ذکر آن ها نیست. حال که تعریف جنگ مشخص شد تعریف حقوقی اسیر یا اسرا وفق کنوانسیون 1949 ژنو عبارت است از: مجموعه مشخص اشخاص متعلق به گروه های مشروحه ذیل که بوسیله دشمن گرفتارشوند :
الف : اشخاص ذیل متعلق به یکی ازطبقات مشروحه پایین که بدست دشمن افتند اسیر جنگی بدان گونه که مفهوم این قرارداد است شمرده می‌شوند .
اعضا نیروهای مسلح یکی ازمتخاصمین وهمچنین اعضا چریک ودسته های داوطلب که جزنیروهای مسلح مزبور باشند .
اعضا سایر چریک ها واعضا سایر دسته های داوطلب به انضمام نهضت های مقاومت متشکل متعلق به یک دولت متخاصم که درداخل یا خارج ازکشورخود مشغول عملیات باشند ولوآن که خاک مزبور اشغال شده باشد مشروط به این که چریک ها یا دسته های داوطلب ونهضت های مقاومت متشکل مزبورجامع شرایط زیر باشند :
الف – یک نفر رییس درراس آن‌ها باشد که مسئول اتباع خود باشد .
ب – دارای علامت مشخصه ثابتی باشند که ازدور قابل تشخیص باشد .
ج- علناً حمل اسلحه نمایند .
د – درعملیات خود مطابق قوانین ورسوم جنگ رفتارنمایند .
اعضا نیروهای مسلح منظم که خودرا وابسته به دولت یامقامی معرفی نمایند که ازطرف دولت دستگیر کننده به رسمیت شناخته شده باشد .
4 – کسانی که همراه نیروهای مسلح هستند بی آن‌ که مستقیما جز آن نیروها باشند ازقبیل اعضا غیر نظامی، کارکنان هواپیماهای جنگی ، خبرنگاران جنگی ، تهیه کنندگان اجناس ، اعضا واحدهای کار یا خدمات که عهده دار آسایش نیروهای مسلح اند مشروط به اینکه از طرف نیروهای مسلحی که همراهی می کنند مجاز باشند ، برای این منظور نیروهای مسلح مزبورمکلفند کارت هویتی به این قبیل اشخاص تسلیم نمایند .
5 – کارکنان نیروهای بحریه بازرگانی من جمله فرماندهان وناخداها ، شاگردان وکارکنان هواپیمایی کشوری دولت متخاصم که به موجب این مقررات حقوق بین الملل ازمعامله مساعدتری برخوردار نیستند .
6- الف : اهالی اراضی اشغال نشده که موقع نزدیک شدن دشمن بی آن که فرصت تشکیل نیروهای منظم داشته باشند ارتجالاً برای مبارزه بادشمن اسلحه بدست می گیرند مشروط به این که علناً حمل اسلحه نمایند وقوانین ورسوم جنگ رامحترم شمارند .
ب – اشخاص ذیل ازمعامله ای که بموجب این قرارداد برای اسیران جنگی تعیین گردیده برخوردار خواهند شد :
1 –اشخاصی که به نیروهای مسلح کشوراشغال شده متعلقند یا متعلق بوده اند درصورتی که کشوراشغال کننده به علت همین تعلق اقدام به بازداشت آن‌ها را لازم بداند ولوآن که آن ها را قبلا درزمانی که جنگ درخارج ازخاک اشغالی ادامه داشته آزاد کرده باشد ،خصوصا درمواردی که اشخاص مزبوردرصدد الحاق به نیروهای مسلح اصلی خود که درجنگ داخل باشد برآمده وتوفیق نیافته باشند یا درموردی که اشخاص مذکور به اخطاری که به منظوربازداشت به آنها می شود اطاعت ننمایند.
اشخاص متعلق به یکی ازطبقات مشروحه دراین ماده که دولت های بی طرف یا غیر متخاصم آن ها درخاک خود پذیرفته وطبق حقوق بین الملل مکلف به بازداشت آنان می باشند با قید وشرط هرگونه معامله مساعدتری که دولت های مذکور بخواهند درباره آنها قایل شوند به استثنای مقررات مواد 8 –10-15 بندهایی از ماده 30 مواد 58 لغایت 67 وماده های 62 و 126 و به استثنای مقررات مربوط به دولت های حامی در موقعی که روابط سیاسی مزبور موجود باشد دول متخاصم متبوع اشخاص مذکور مجاز خواهند بود وظایفی را که به موجب قرارداد به عهده دول حامی محول است نسبت به آن اشخاص اجرا نمایند بدون آنکه این عمل ازوظایفی که دول مزبورمعمولا به موجب رسوم وعهود سیاسی وکنسولی اجرا می نمایند چیزی بکاهند .
ج- این ماده اساسنامه کارکنان بهداری و مذهبی را به نحوی که درماده 33 قرارداد پیش بینی شده ملحوظ می‏دارد1 .
مشاهده می شود که مشخصات تعریف و اشخاص مشمول حمایت های قانونی اسیر از بُعد حقوقی طی کنوانسیون 1949 ژنو به صورت یک پارچه در بعد جهانی طرح ومورد تصویب اعضا جامعه جهانی به کشورهای مختلف دنیا قرارگرفت اما با مطالعه وتدبر در اسناد و مدارک تاریخی در می یابیم که این شکل پذیرش فعلی ومرسوم دنیا با فرازونشیبهای زیادی همراه بوده است لذا سعی می کنیم بطور مختصر نگاهی به تاریخچه اسیر و اسارت داشته و آنگاه به حقوق و تکالیف آنها خواهیم پرداخت .
گفتار دوم : اسیر در جوامع مختلف و دیدگاه اسلام درباره اسیر
بند اول : دیدگاه اسلام درباره اسیر
در شرایط و اوضاع و احوالی که ا غلب جوامع انسانی به حالت های بدوی و ‌دور از هر گونه قوانین ومقررات زندگی می کردند. قتل وکشتار وتجاوزگری لازمه وشاخصه قدرت بود و هر قبیله وکشوری که لشکر کشی بیشتر و کشتار زیادتری به راه می انداخت شوکت و عظمت بالاتری داشت، و در هنگامی که بیشتر حقوق شهروندان وافراد جامعه درید استیلا وقدرت حاکمان قرار داشت و اکثریت افراد آزاد جامعه از حقوق حقه ی خود محروم بودند تا چه رسد به اسیران وبردگان ، خورشید حیات بخش اسلام طلوع کرد و دیدگاه های بسیار والا و انسانی خویش را به جهانیان عرضه نمود .
دین مبین اسلام که جهان بینی نو وتازه ای بود در همه ی زمینه ها و به ویژه روابط انفرادی و اجتماعی بین اشخاص احکام روشن و منصفانه ای را مطرح نمود که با فطرت انسان سازگاری و سازش دارند . از جمله مواردی که در دین اسلام بسیار تاکیدشده، اسیر وحق وحقوق آنان می باشد چرا که در قرآن کریم ( قانون اساسی اسلام )‌ در چندین آیه شریفه دراین خصوص قوانین ومقررات را بیان فرموده است ازجمله می فرماید:
ویطعمون الطعام علی حبه مسکینا ویتیما واسیرا1
وهم به دوستی (خدا) به فقیر وطفل یتیم واسیر طعام می‌دهند .
فاذا لقیتم الذین کفروا فضرب الرقاب حتی اذا اثخنموتم فشدواالوثاق فامامنا بعدواماهذا وحتی تصنع الحرب اوزرارها ذلک ولویشاالله لانتصرمنهم ولکن لیبلوابعضکم ببعض والذین قتلوا فی سبیل الله فمن یضل اعمالهم1
پس چون باکافران (درکارزار ) روبروشدید گردن‌هایشان را بزنید تاآنگاه که (باکشتنشان ) برآن‌ها چیره شوید پس(اسیر گیرید ) وبند را استوارکنید ،تا نگریزند ،آنگاه یا منت نهید وآزادشان کنید و یا (آنهارا)‌ بازفروشید ، به مال ویامعاوضه اسیران ،تاجنگ بارهای خود را بنهید ،این است ( فرمان خدا) واگرخدا می‌خواست ازآنان کین می ستاند بی آنکه شما را فرمان جنگ دهد و لیکن خواست تا برخی تان را بیازماید و کسانی که درراه خدا کشته شدند کردارهایشان را هرگز کم و تباه نمی کند . دیدگاه‌های اسلام درقرآن کریم مطرح و در زمینه‌ی عمل به آن نیزمی توان به موارد عدیده ای از رفتار انسانی همراه با رعایت کلیه حقوق اسرا را درسیره عملی پیامبرعظیم الشان اسلام (ص) و ائمه طاهرین علیهم السلام میتوان برشمرد.‹‹ پیامبرخدا (ص) آزادی اسراراتنها به یاد گرفتن قرآن و با سواد کردن چند مسلمان منوط کرده بود به طوری‌ که اسرای بدر را بشرط با سواد نمودن 8 یا10 نفر مسلمان آزاد می فرمودند و در مدت اسارت تا هنگام آزادی رفتاری بسیار با عطوفت و مهربانی با اسرا انجام می شد و هر غذایی که مسلمانان تناول می کردند یا در هر مکان که به استراحت و خواب می پرداختند اسیران نیز از آن امکانات بهره مند بودند1››. علی (ع) به منظورتحبیب القلوب و نشان دادن بزرگواری اسلام اسیران را در جنگ صفین آزاد می فرمود و آنان نیز به نزد معاویه باز می‌گشتند شرطی مقرر فرموده بودند به این شکل که کسانی که یک بار اسیر شده و آزاد گردیده لیکن دوباره در میدان جنگ حاضر و اسیر می شدند این عفو و گذشت شا مل حال آ نان نمی شد این شیوه عمل برخورد حضرت علی (ع) با اسیر دقیقا در سنت پیامبر (ص) نهفته بود زیرا آن حضرت در میادین نبرد با اسیران چنین رفتاری داشتند و علی (ع) نیز به عنوان تداوم بخش حکومت وخلافت پیامبر (ص) همانند ایشان اقدام می کردند و برخورد شایسته و انسان دوستانه علی (ع) معاویه را ناچار به برخورد متقابل نمود زیرا عمر وبن عاص ابتدا به معاویه پیشنهاد کرده بود تا اسیران کوفی را بکشد ولی وقتی معاویه متوجه رحم و عطوفت امیر المومنین (ع) با اسیران سپاه شام شد به ناچار اسیران کوفی را آزاد ساخت. رفتار الهی و انسانی علی (ع) باقاتل خود «ابن ملجم مرادی» را تاریخ و بشریت کاملا واقفند آن ملعون قاتل و اسیر است اما منجی علیه جرم او علی(ع) از شیری که خودمیل می فرمایند به این اسیر می دهد و از این قبیل رفتارهای الهی وانسانی ازسوی معصومین علیهم السلام که در تاریخ بسیار است .
نحوه رفتار با اسرای جنگی یکی از مسایل مهم و پیچیده ای است که حقوق جنگ به طور متعارف با آن سروکار داشته و جزیی لاینفک از آن محسوب می شود.
هرچند قضیه رفتار با اسرای جنگی از لحاظ تاریخی و ادوارگوناگون به طور مختصرشرح داده شد به عنوان مثال درسال1648 که طبق قرارداد وستنفالی2 به جنگ خونینی پایان داده شد و درآن مقررگردید اسرای جنگی دراختیار اسارت دولت بازداشت کننده باشند و نه در اختیار اشخاصی که آن ها را اسیرکرده اند.
لذا قاعده عرفی مبادله اسرای جنگی و نحوه رفتار با آن ها به عهده دولت اسیرکننده گذارده شد و پس از پایان جنگ به صورت یک رویه ثابت در آمده ، هرچنداین معاهده درقالب جمعی و یا در سطح بین‌المللی نبود. اما می‌توان گفت قضیه رفتار با اسرای جنگی از لحاظ حقوقی و بطور رسمی ابتدا در کنفرانس بروکسل درسال 1874 م ازسوی کشورهای شرکت کننده در کنفرانس مزبور مورد بررسی قرار گرفت .
اعلامیه های کنفرانس موصوف دربر دارنده 12 ماده راجع به اسرای جنگی بود که نظام حقوقی حاکم بر رفتار با اسرای جنگی را تشکیل می داد اما این اعلامیه در نهایت به تصویب کشورهای امضا کننده آن نرسید و در نتیجه هرگز جنبه ی لازم الاجرایی پیدا نکرد با این حال مفاد مندرج درآن در عهدنامه های بین‌المللی بعدی تاثیر گذار و به نوعی تجلی و نمود پیدا کرد. در کنفرانس های صلح لاهه طی سال های 1899و1907 میلادی توجه و عنایت بیشتری راجع به نحوه ی رفتار با اسرای جنگی معطوف گردید و در اسناد ضمیمه به عهدنامه های صلح لاهه (عهدنامه دوم صلح لاهه درسال 1899 وعهدنامه چهارم لاهه درسال1907 ) تعداد 17 ماده درخصوص موضوع مذکور گنجانده شد، هرچند می‌توان مواد دیگری در برخی دیگر از عهدنامه‌های صلح لاهه در مور

مطلب مشابه :  پایان نامه با موضوع مجازات های تکمیلی
 
دسته‌ها: پایان نامه حقوق

دیدگاهتان را بنویسید