تجزیه و تحلیل عوامل موثر بر اجرای استراتژی در بخش بالادستی صنعت نفت با …

تجزیه و تحلیل عوامل موثر بر اجرای استراتژی در بخش بالادستی صنعت نفت با …

93

5.2.نتیجه گیری 93

5.3.پیشنهادات مبتنی بر یافته های پژوهش 95

5.4.پیشنهاد برای پژوهش های بعدی 95

5.5.محدودیت های پژوهش 96

پیوست ها: 103

پرسشنامه تحقیق 103

پیشگفتار:

اگر چه تدوین یک استراتژی منسجم وظیفه ای دشوار برای هر تیم مدیریت است، پیاده سازی استراتژی تدوین شده، از طریق سازمان کاری به مراتب سخت تر است(هربینیاک، 2006). بسیاری از عوامل به طور بالقوه می توانند بر روی روندی که توسط آن برنامه های استراتژیک به عملکرد سازمانی تبدیل می شوند، اثر بگذارند. بر خلاف تدوین استراتژی، پیاده سازی استراتژی اغلب به عنوان هنر و نه یک علم دیده می شود و پیشینه تحقیق درباره آن به صورت پراکنده توصیف شده است (نوبل، 1999). در نتیجه تعجب آور نخواهد بود که بعد از تدوین یک استراتژی جامع و یا اخذ یک تصمیم استراتژیک، مشکلات قابل توجهی در طی روند پیاده سازی بعدی به وجود آید. همان گونه که نوبل (1999) اشاره می کند، بهترین استراتژی های تدوین شده، در صورتی که با موفقیت پیاده سازی نشوند، برای شرکت عملکرد برتر ایجاد نخواهند کرد. نتایج بررسی های مختلف این دیدگاه را تایید کرده اند به عنوان مثال: بر اساس یک نظرسنجی از 276 مدیر ارشد در سال 2004 توسط نشریه اکونومیست مشخص شده است که 57 درصد از شرکت ها در پیاده سازی طرح های استراتژیک ناموفق بوده اند (آلیو، 2005). به نظر می رسد پیاده سازی استراتژی مهم ترین چالشی باشد که مدیریت همه شرکت ها در حال حاضر با آن روبرو هستند.

بنابراین واضح است که پیاده سازی استراتژی یک چالش کلیدی برای سازمان های امروز است. بسیاری از عوامل بر موفقیت پیاده سازی استراتژی موثرند، اعم از افرادی که استراتژی را پیاده سازی می کنند یا سیستم ها و مکانیزم هایی که برای هماهنگی و کنترل وجود دارد. چگونه می توانیم این مسائل و تأثیر آن ها  بر پیاده سازی موفق استراتژی را بهتر درک کنیم؟ در این پایان نامه سعی شده است به این سؤال با تجزیه و تحلیل پژوهش های موجود در زمینه پیاده سازی استراتژی پاسخ داده شود.

در فصل اول کلیات و چارچوب اصلی پایان نامه توضیح داده شده است. در فصل دوم تعاریف موجود از پیاده سازی استراتژی تجزیه و تحلیل گردیده است و این تعاریف با دیگر واژه های مترادف و مرتبط با آن مقایسه می شود(فصل دوم). در این فصل علاوه بر بررسی ادبیات و نتایج اصلی مطالعات قبلی، بر عوامل عمده ای که بر پیاده سازی استراتژی موثرند، تمرکز می کنیم و به معرفی بخش بالادستی صنعت نفت و اهداف تدوین شده این صنعت می پردازیم. در بخش پایانی فصل دوم چارچوب مفهومی مورد نظر این پایان نامه ارائه شده است.

در فصل سوم، به مباحث مربوط به روش تحقیق پرداخته شده است. سؤال اصلی پایان نامه، فرضیه ها و روش تحلیلی مورد استفاده در این فصل بررسی گردیده است.

فصل چهارم پایان نامه به داده های جمع آوری شده و تجزیه و تحلیل این داده ها اختصاص یافته است. در فصل پنجم درباره یافته های پایان نامه و همچنین محدودیت های آن ها بحث می کنیم و برای تحقیقات آینده در حوزه پیاده سازی استراتژی پیشنهاداتی ارائه می شود.

1.1.                معرفی

اگر چه تدوین یک استراتژی منسجم وظیفه ای دشوار برای هر تیم مدیریت است، پیاده سازی استراتژی تدوین شده، از طریق سازمان کاری به مراتب سخت تر است(هربینیاک، 2006). بسیاری از عوامل به طور بالقوه می توانند بر روی روندی که توسط آن برنامه های استراتژیک به عملکرد سازمانی تبدیل می شوند، اثر بگذارند. بر خلاف تدوین استراتژی، پیاده سازی استراتژی اغلب به عنوان هنر و نه یک علم دیده می شود. در نتیجه تعجب آور نخواهد بود که بعد از تدوین یک استراتژی جامع و یا اخذ یک تصمیم استراتژیک، مشکلات قابل توجهی در طی روند پیاده سازی بعدی به وجود می آید. همان گونه که نوبل (1999) اشاره می کند، بهترین استراتژی های تدوین شده، در صورتی که با موفقیت پیاده سازی نشوند، برای شرکت عملکرد برتر ایجاد نخواهند کرد. نتایج بررسی های مختلف این دیدگاه را تایید کرده اند به عنوان مثال: بر اساس یک نظرسنجی از 276 مدیر ارشد در سال 2004 توسط نشریه اکونومیست مشخص شده است که در طول سه سال گذشته، 57 درصد از شرکت ها در پیاده سازی طرح های استراتژیک ناموفق بوده اند (آلیو، 2005). به نظر می رسد پیاده سازی استراتژی مهم ترین چالشی باشد که مدیریت همه شرکت ها در حال حاضر با آن روبرو هستند.

” چشم انداز صنعت نفت در افق 1404″ برای بخش بالادستی صنعت نفت مواردی را به شرح ذیل در نظر گرفته است:

1)   دومین تولیدکننده نفت در اوپک

2)   سومین تولیدکننده گاز در جهان

3)   دارای جایگاه اول فناوری نفت و گاز در منطقه

برای دستیابی به این چشم انداز مأموریت صنعت نفت مشخص گردیده و استراتژی لازم برای دستیابی به این چشم انداز تدوین گردیده است. این استراتژی ها برای اجرا به وزارت نفت و بخش های مرتبط در شرکت ملی نفت ایران ابلاغ شده است. چالش کلیدی پیش روی وزارت نفت در بخش بالادستی پیاده سازی این استراتژی ها است. بسیاری از عوامل بر موفقیت پیاده سازی استراتژی موثرند، اعم از افرادی که استراتژی را پیاده سازی می کنند یا سیستم ها و مکانیزم هایی که برای هماهنگی و کنترل وجود دارد. چگونه می توانیم این مسائل و تأثیر آن ها  بر پیاده سازی موفق استراتژی را بهتر درک کنیم؟

در این پایان نامه سعی شده است به این سؤال با تجزیه و تحلیل پژوهش های موجود در زمینه پیاده سازی استراتژی پاسخ داده شود و عوامل موثر بر اجرای استراتژی در این صنعت مورد شناسایی و بررسی دقیق قرار گیرد.

1.2.                بیان مسئله

برای تحقق اهداف سند چشم انداز بیست ساله نظام جمهوری اسلامی در افق 1404 اهدافی برای بخش بالادستی مجموعه صنعت نفت در نظر گرفته شده است. در این زمینه استراتژی هایی از سوی وزارت نفت تدوین گردیده است و سیاست هایی نیز از سوی مقام معظم رهبری به این مجموعه ابلاغ گردیده است اما اجرای استراتژی در بخش بالادستی صنعت نفت از مدل خاصی پیروی نمی کند و هدف این پایان نامه پاسخ به سؤال زیر است:

در اجرای استراتژی در بخش بالادستی صنعت نفت به چه عواملی بیشتر توجه شود تا استراتژی های تدوین شده با موفقیت پیاده شوند؟  و خروجی های سیستم بهینه سازی شوند.

هم چنین هدف فرعی از انجام تحقیق پاسخ به این پرسش است که در دستیابی به هدف ترسیم شده کدام شاخص ها تأثیر گذارند و کدام معیارها دخیل هستند؟

1.3.                 موضوع تحقیق

می توانیم پیاده سازی استراتژی را به عنوان فرآیندی پویا، تکرار شونده و پیچیده تعریف کنیم، که از یک سری تصمیم گیری ها و فعالیت های مدیران و کارکنان – تحت تأثیر تعدادی از عوامل مرتبط داخلی و خارجی- تشکیل شده است تا برنامه های استراتژیک را به منظور دستیابی به اهداف استراتژیک به واقعیت تبدیل کند.

مطالعات پیاده سازی استراتژی، نه تنها شرکت های دولتی، بلکه اغلب شرکت های خصوصی را شامل می شود، نه تنها شرکت های محلی و بلکه شرکت های چند ملیتی را نیز شامل می شود. با این حال، تاکنون هیچ مطالعه ای درباره مقایسه شباهت ها و تفاوت های پیاده سازی استراتژی در میان شرکت های خصوصی و شرکت های دولتی، یا در میان شرکت های محلی و شرکت های چند ملیتی انجام نشده است. بنابراین درباره تفاوت های پیاده سازی استراتژی در این سازمان ها با اشکال مختلف مطالعات کمی در دسترس است.

در بررسی مطالعات موجود، دو نوع مطالعات پیاده سازی استراتژی مشاهده گردید: مطالعاتی که بر اهمیت عوامل اختصاصی در پیاده سازی استراتژی تاکید کرده اند و آن هایی که مجموعه ای از عوامل به هم وابسته را بررسی کرده اند و یک محیط پیاده سازی استراتژی را شکل داده اند. در جریان اول پژوهش ها 9 محدوده از عوامل اختصاصی موثر بر پیاده سازی استراتژی شناسایی شده اند. این عوامل عبارتند از: فرایند تدوین استراتژی، مجریان استراتژی (مدیران ارشد، مدیران میانی و سایر کارکنان)، ساختار سازمانی، فعالیت های ارتباطاتی، سطح تعهد به استراتژی، اجماع در خصوص استراتژی، روابط میان واحدها / بخش های مختلف و سطوح مختلف استراتژی، تاکتیک های به کار رفته برای پیاده سازی، و سیستم اداری به کار گرفته شده. جریان دوم از تحقیقات عوامل متعدد را با یکدیگر در یک چارچوب (مسلماً جامع) و یا یک مدل بررسی می کند.

هم چنین نویسندگان دیگری نظیر گری نیلسون، کاپلان و نورتون، هربینیاک و مایکل مانکینز اجرای استراتژی را به روش های مختلف طبقه بندی کرده اند. میان این دیدگاه ها قرابت و مشابهت وجود دارد .

صنعت بالادستی نفت به عنوان یکی از وسیع ترین صنایع، چه از نظر گستره جغرافیایی و چه از نظر تنوع تکنولوژی های مورد استفاده در آن، می باشد. از این نظر البته شاید نتوان هنوز محوریت تکنولوژی در صنعت نفت را با صنایع همراه با تکنولوژی های سطح بالا ( مثلاً صنعت هوا و فضا و یا صنعت تولید موبایل) یکسان دانست و شاید نتوان منابع طبیعی و منابع مالی را در این صنعت کم اهمیت تلقی نمود، ولی حداقل چیزی که مشخص است این است که وقتی نیاز به پیدا کردن منابع نفتی جدید و توسعه دادن آن ها به طور پیوسته احساس می شود و منابع جدید هم پیچیده تر و هم کوچک تر می باشند نیاز به تکنولوژی و توسعه آن هر روز اهمیت بیشتری در صنعت نفت پیدا می کند.

صنعت نفت معمولاً به سه بخش تقسیم می شود: بالادستی، پایین دستی و میان دستی که صنایع میان دستی عمدتاً در دسته پایین دستی طبقه بندی می شوند. صنایع بالادستی شامل جستجو برای یافتن میدان های بالقوه زیرزمینی یا زیردریایی، حفاری و اکتشاف چاه و نهایتاً عملیات چاه ها است که نفت خام و گاز طبیعی خام را به سطح می آورد.

صنایع بالادستی در صنعت نفت عبارتی است که به بخش های جستجو، اکتشاف، حفاری و تولید نفت خام و گاز طبیعی اشاره دارد. صنایع بالادستی گاهی به نام اکتشاف و تولید هم شناخته می شود.

در شکل زیر نمودار بخش بالا دستی را مشاهده می نمایید. این الگو بر اساس “دانش فنی” شناخته شده جهانی است که در سطح دانشگاهی و مراکز تحقیقاتی فعال در حوزه بالادستی صنعت نفت جهان به شکل استاندارد درآمده است.

شکل شماره 1.1.  زیرشاخه های بخش بالا دستی صنعت نفت

منبع: خلاصه نویسنده از  توضیحات ارائه شده در سامانه مدیریت علم پایگاه هم افزا، 1390.

صنایع پایین دستی در صنعت نفت عبارتی است که معمولاً برای اشاره به تصفیه نفت خام، فروش و توزیع گاز طبیعی و محصولات مشتق از نفت خام مورد استفاده قرار می گیرد. بخش بالادستی صنعت نفت از مرحله اکتشاف آغاز شده و به مرحله تولید و بهره برداری و ارسال به خطوط لوله منتهی می گردد.(ویکی پدیا، 2012)

اجرای استراتژی در بخش بالادستی باید مشکلات حین توسعه و تولید نفت و گاز را از طریق اصول علمی برطرف کرده و موجبات بازیابی حداکثری از منابع هیدروکربوری را فراهم ‏آورد.

مطابق مطالعات انجام شده در سطح شرکت ملی نفت ایران شاخص های کلیدی عملکرد که نمایانگر عملکرد بخش بالادستی در راستای تحقق برنامه های در نظر گرفته شده صنعت نفت می باشد، به شرح جدول شماره 1.1 می باشد.

با توجه به چشم انداز 1404 این صنعت اهداف کلان صنعت نفت و گاز ایران در برنامه پنجم توسعه برای این صنعت تدوین شده است که دو هدف زیر مربوط به بخش بالادستی می شوند:

هدف 1: افزایش سهم و ارتقای جایگاه صنعت نفت، گاز در سطح منطقه و جهان، افزایش استحصال و استخراج نفت و گاز با اولویت میادین مشترک با کشورهای همسایه

 ازجمله راهبردهای تدوینی برای رسیدن به این هدف می توان به راهبردهای زیر اشاره کرد:

    • تبیین جایگاه وزارت نفت و تعریف رابطه وزارت نفت با شرکت های تابعه
    • اصلاح ساختار سازمانی و نظام اداری صنعت نفت
    • گسترش اکتشاف نفت و گاز به عنوان پشتوانه تولید نفت و گاز کشور در پهنه سرزمین
    • سرمایه گذاری در استحصال و استخراج میادین نفت و گاز
    • اجرای طرح های توسعه میادین نفت و گاز در راستای افزایش توان تولید نفت خام و گاز طبیعی
    • به کارگیری روش های ازدیاد برداشت جهت برداشت صیانتی از مخازن
    • افزایش ضریب بازیافت میادین نفت کشور

برچسب گذاری شده با: , , , , , , , , , , , , , ,