اولین روزنامه نگار زن ایران که بود؟

در روزگاری که زنان از ترس برخوردهای حکومتی، سواد دار بودنشون رو مخفی می کردن، «مزین السلطنه» اولین نشریه زنونه ایران رو راه اندازی کرد. هفته نامه ای هشت صفحه ای که در داخل و بیرون مرز کشور منتشر می شد و با اینکه عمر کوتاهی داشت اما تغییر بزرگی در دوران مشروطه به حساب می اومد.

به گزارش آلامتو به نقل از مجله مهر: نقله که ناصرالدین شاه قاجار از سواد داشتن زنان دل خوشی نداشت و بعضی از همسران اون که می تونستن بخونن و بنویسن، سوادشان رو از شاه مخفی می کردن. مریم عمید، ملقب به مزین السلطنه در اینجور فضایی پیش قدم تاسیس یه مدرسه دخترانه شد و بعدا نشریه ای رو منتشر کرد که واسه اولین بار در تاریخ ایران، مدیر مسئول اون زن بود.

مزین السلطنه که دختر میر سیدرضی رئیس الاطباء دکتر قشون ناصرالدین شاه بود تحصیلات خود رو پیش پدرش یاد نمی گیرین و به دلیل حضورش در خونواده ای تحصیلکرده و با سواد و داشتن ذهنی جستجوگر و علاقمند، از بعضی تحولات اجتماعی و فرهنگی جامعه و جهان اون روزگار باخبر شد و چون علاقه زیادی هم به آموختن علوم جدید داشت به خوندن زبون فرانسه و آموزش عکاسی مشغول شد.

اون که در واقع اولین زن روزنامه نگار ایرانه البته اولین نشریه ای که از طرف زنان در ایران منتشر شد نشریه “علم” نام داشت که در سال ۱۲۸۹ ه- ش بوسیله “خانوم دکتر کحال” همسر میرزا حسین خان کحال انتشار یافت. این نشریه تو تهران منتشر شد که هفته ای یه بار و در هشت صفحه با قطع رحلی و چاپ سربی چاپ می شد و علاوه بر ایران در بقیه کشورها هم منتشر می شد که بعد از یه سال متوقف شد.

women

مریم عمید ملقب به مزین السلطنه اولین نشریه زنونه ایران رو منتشر کرد

شکوفه ای واسه زنان

دو سال بعد از تعطیلی “علم” در سال ۱۳۹۲ ه- ش مریم عمید نشریه ای با عنوان شکوفه منتشر کرد که در واقع این نشریه به عنوان اولین نشریه زنان در ایران شناخته شده، مزین السلطنه که در شونزده سالگی ازدواجی ناموفق با عمادالسلطنه سالور یکی از شاهزادگان قجر داشت چند سال بعد با قوام الحکماء از روشنفکران زمان ازدواج و صاحب دو بچه شد. همسرش یکی از مشوقان اون واسه کارای فرهنگی اش بود. پس از فوت قوام الحکماء، اون دیگه ازدواج نکرد و تموم وقت خود رو صرف امور فرهنگی کرد.

اون در سال ۱۳۳۰هـ ق مدرسه ای دخترانه با نام “مزیّنیّه” ساخت. مریم عمید واسه گسترش و تشویق تحصیل در سطوح جور واجور جامعه، در مقابل دو شاگرد که شهریه پرداخت می کردن یه شاگرد مجانی نام نویسی می کرد و با خونواده ها قرار می گذاشت که تا آخر دوره تحصیل حق بیرون آوردن بچه ها رو از مدرسه ندارن.

این مدرسه دارای دو شعبه بود. یکی دارالعلم بود که علوم جور واجور از جمله خوندن و نوشتن فارسی، عربی، فرانسه، تاریخ، جغرافیا و ریاضیات در اون تدریس می شد و دختران در آخر سال تحصیلی بوسیله وزارت معارف امتحان می دادن و پس از کسب موفقیت در امتحانات مدرک می گرفتن. این مدرسه در کنار باغ آصف الدوله قرار داشت. مدرسه دوم دارالصنایع بود و در اون دختران هنر و فنون از جمله خیاطی، قالی بافی، جوراب بافی و زردوزی… رو فرا می گرفتن. این مدرسه در محله آب منگل واقع بود.معلمان این دو مدرسه همه تحصیل کرده و ازهنرمندان زمان خود بودن.

در واقع مزین السلطنه در کنار مدیریت مدرسه، به فعالیت مطبوعاتی خود که همون انتشار نشریه شکوفه بود ادامه داد، شروع این نشریه با این بیت شروع می شد:

باد اومد و بوی عنبر آورد                              بادام شکوفه بر سر آورد

روی صفحه اول این نشریه نوشته شده بود: “صاحبه امتیاز و مدیر مسئوله مزین السلطنه صبیه مرحوم آقا میرزا سید رضی رئیس الاطبا، روزنامه ایست اخلاقی، ادبی، حفظ الصحه کودکان، خونه داری، بچه داری، راه و روش مستقیمش تربیت دوشیزگان و تصفیه اخلاق زنان درباره مدارس نسوان عجالتا بعضی وقتا دو نمره طبع می شه.”

از نسخ و نستعلیق تا کاریکاتور

نشریه شکوفه در سال ۱۳۳۰ اولین شماره اش به چاپ رسید و به مدت چهار سال (۷۷ شماره) تقریباً هر دو هفته یه بار منتشر می شد. این نشریه در چهار صفحه با خط نسخ نوشته می شد که از شماره پنجم نوشتن اون نستعلیق شد و از سال دوم به بعد با حروف سربی به چاپ رسید. در صفحه آخر یه کاریکاتور داشت که مربوط به موضوع هر شماره بود.

 کاریکاتورها از سال سوم به بعد چاپ نشد. انتشار نشریه با شروع جنگ جهانی اول نظم خود رو از دست داد. مطالب شکوفه مثل خبر، مقاله و کاریکاتورها، همه واسه تشویق به آموزش وتربیت دختران، مقابله با خرافه، رمال و فال گیری، طب خونگی در مقابل طبیبان تحصیل کرده، آموزشای درست بهداشتی، چگونگی برخورد و تعامل با دور و بری ها، فعالیتهای اجتماعی و… بود. مزین السلطنه در کنار مقالاتی که واسه آموزش زنان داشت پیامها و درس هایی هم واسه مردان داشت و همیشه اونا رو در احترام گذاشتن به زنانشان تشویق می کرد و زن و مرد رو در زندگی خوب همراه و درکنار همدیگه می دید.

بولتن انجمن همت

مریم عمید علاوه بر این فعالیتا از اعضا “انجمن همت خواتین” هم بود. این انجمن در سال ۱۳۲۳ه ق بوسیله مدیران مدارس دخترانه به ریاست خانوم نورالدجی تأسیس و هدف اون مقابله با اجناس خارجی و منع واردات این اجناس بود. یکی از تحریما منع خرید منسوجات خارجی بود، قرار بر این شد که همه مدارس دخترانه مثل معلمان و علم آموزان همه از پارچه های ایرونی استفاده کنن و هرکی تمرد کرد از مدرسه اخراج شه و هیچ مدرسه دیگری نام اون علم آموز رو ننویسد. اینطوری در عرض یه ماه حدود پنج هزار نفر به این تحریم ملحق شد. مزین السلطنه در نشریه شکوفه فعالیتا و سخنرانیای مربوط به این انجمن رو درخشش می داد و این نشریه به عنوان سخنگوی انجمن فوق درآمده بود. اون در گسترش این تفکر نقش زیادی داشت.

به جنگ خرافات

نشریه شکوفه بیشتر از هر چیز روی تربیت دوشیزگان و اخلاق زنان و مدارس زنونه تمرکز داشت. اما واسه تعیین روش این نشریه باید دوران منتشر کردن اون رو به دو قسمت تقسیم کرد، در حالی که شکوفه از شروع انتشار تا شماره ۱۰ سال دوم بیشتر مقالات خود رو به گسترش علوم و فرهنگ در بین زنان، طراز اداره مدرسه، وضع مدارس دخترانه و چگونگی پیشرفت اونا اختصاص داد از شماره ۱۰ تا آخر انتشارش به صورت بخش انجمن همت خواتین و مدیران مدارس نسوان در اومد و به گسترش و تبلیغ نظرهای انجمن پرداخت.

در این زمان بازم که محتوای مقالات سیاسی تر می شد، مسائلی چون استقراض از دولتای خارجی، امتیازاتی رو که مطمئنا در مقابل باید به دول تسلیم کرد، استقلال ملی، مقابله با نفوذ بیگانگان و وظایف زنان رو در این باره مطرح کرد و در حالی که بر تلاش زنان در راه برتری وطن تاکید می کرد. اونا رو در این راه همپای مردان می دونست. به هر روی در هر دو نیمه، موضوع مدارس نسوان و تحصیل زنان مضمون همیشگی نوشته های شکوفه رو به خود اختصاص می داد.

بعد از سواد آموزی مقابله با خرافات عادی و تقبیح آداب و رسوم و عقاید عقب افتاده رایج در بین زنان از دیگر مباحث مهم این نشریه بود. شکوفه هم اینکه وضعیت زنان در دیگر نقاط دنیا مخصوصا در اروپا رو مطرح کرد و اون رو از اساسی ترین راه های آگاهی یابی زنان در ایران دونست .اینطوری با در نظر گرفتن این که روزنامه شکوفه بیشتر در مدارس دخترانه دربین مدیران و آموزگاران و دانش آموزان زن انتشار پیدا میکرد، اهمیت تاثیر مستقیم اون در بین زنان اون روزگار رد ناپذیر بوده.

وقتی مزین استکانای نقره رو فروخت

مزین السلطنه با اینکه زن روشنفکری بود که فعالیتای اجتماعی اش، اون رو به چهره ای مبارز در دوره مشروطه تبدیل می کرد، با این حال زنی بود که زندگی شخصی اش رو با تموم مختصات شرعی زنونه حفظ کرده بود؛ تموم کارای خونه اش رو خودش به تنهایی انجام می داد و در راه پیشرفت و ادامه انتشار روزنامه که در اون زمان ناشر افکار مترقی زنان به حساب می اومد، از هیچ تلاشی افسوس نکرد.

حتی به گفته یکی از نزدیکان مریم عمید اون یه بار تموم جا استکانای نقره خود رو فروخت تا بتونه مخارج چاپ نشریه شکوفه رو بپردازه و در اثر عشق و علاقه بیش از اندازه در این راه کلیه اموال و دارایی خود رو صرف کارای اجتماعی و فرهنگی کرد.

مریم خانوم مزین السلطنه عمید در سال ۱۳۳۷ه ق / ۱۲۹۸ه- ش در بالاترین درجه فعالیتای خود در سفری که به سمنان داشت بر اثر آسیب قلبی درگذشت. اما با مرگ اون نه فقط از حضور زنان در میدون های اجتماعی کم نشد بلکه اقدامات موندگار اون به عنوان یه زن در اون دوران خفقان شروعی شد واسه حضور زنان دیگری که از اندرونیا بیرون اومدن و در میدون های جور واجور خود رو اونقدر نشون دادن که تا حالا نامشون موندگار مونده.

noindex