استفاده و به کارگیری سنجش منابع و نظام های الکترونیکی در مطالعات مربوط به استفاده از مجموعه رقومی، کتابخانه امکان بیشتری در اختیار خواهد داشت تا مشتریان خود را شناخته و در مورد علاقه کاربران به بخش خاصی از فهرست دیجیتالی کتابخانه آگاهی یابد. ماهیت حیاتی سنجش منابع و نظام های الکترونیکی، از نظر محدودیت های مالی و بودجه های رو به کاهش حتی نمایان تر نیز می شود. زیرا از طرفی بودجه های کتابخانه ها در حال کاهش و از طرف دیگر توافق نامه های مجوز و هزینه های اشتراک محتوای تحت وب به طور سالیانه افزایش می یابند. با این وجود کتابخانه ها مجبورند نسبت به اشتراک های خود برای محتوای الکترونیکی وسواس بیشتری از خود نشان دهند.(دادخواه، 1389،22)
هدف کتابخانه مطابق با تمامی اصول،از آن جمله ارائه خدمت به مشتری می باشد،بنابراین لازم است که الگوی رفتاری، نوع رفتار، سلیقه و نیاز مشتری مورد توجه قرار گیرد تا در زمینه ارائه خدمات کتابخانه هم، همانند سایر سازمان ها که در این عصر رقابتی سعی بر پیشی گرفتن از یکدیگر دارند، در زمینه ارائه خدمات و تأمین نیازهای اطلاعاتی مشتریان یا به طور اصولی تر مراجعه کنندگان خود، سازمانی پیشرو و موفق باشد و حتی الگو بخش برای سایر سازمان های دیگر نیز باشند.
تاکنون تاریخچه و تعریف سنجش منابع و نظام های الکترونیکی در سنجش عملکردکتابخانه ای را مورد بررسی قرار دادیم.تکامل تدریجی سنجش منابع و نظامهای الکترونیکی کتابخانه ای از مدینه ی فاضله ی آن فاصله ی بسیاری دارد و پرسش های بسیاری درباره ی روش های گردآوری، استاندارد سازی و عناصر داده ای خاص هم چنان بی پاسخ مانده اند.با این وجود، به کارگیری سنجش عملکرد کتابخانه، به طور عام، و سنجش های الکترونیکی، به طور خاص، در سطح بین المللی به عنوان ابزاری مهم در راستای مدیریت کتابخانه ها شناخته شده است.سنجش منابع و نظام های الکترونیکی به سودمندی روزافزون خود در فایق آمدن بر پیچیدگی های فراهم آوری و مدیریت مجموعه های مجازی کتابخانه ها ادامه خواهد داد.تا زمانی که بسیاری از اشتراک های تحت وب به عنوان بخشی از بسته های دسته ای تنها توسط ناشران یا فراهم کنندگان محتوا قابل دسترس اند، کتابخانه ها از قیمت و ارزش واقعی عنوان های منفرد موجود در بسته، دشوارتر اطلاع خواهند یافت.متاسفانه، امروزه اکثر کتابخانه ها تنها از طریق همان ناشران و فراهم کنندگانی که با آن ها توافق نامه مجموز منعقد کرده اند، می توانند داده ها و گزارش های سنجش منابع و نظام های الکترونیکی را به دست آورند.در عین حال که برخی از این گزارش های سنجش منابع و نظام های الکترونیکی کارگزار می توانند در تعیین ارزش یک اشتراک مفید واقع شوند، جنبه های مختلف به کارگیری سنجش های محلی می تواند داده های مفصل تر و دقیق تری در فرایند مدیریت مجموعه فراهم آورد.
از آن جا که سطوح گسترده تر عوامل سنجش منابع و نظام های الکترونیکی از طریق داده های حاصل از تلاش های کتابخانه های محلی ارائه می شوند، سنجش های الکترونیکی نشان دهنده الگوهای محلی استفاده از عنوان های ویژه، می توانند به کتابخانه ها کمک کنند تا مقادیر نسبی مربوط به عنوان های ویژه را از اشتراک های دسته گردآوری نموده و در نتیجه اطلاعات موجود در داده های کارگزار را تکمیل نمایند.
2-8.ضرورت سنجش هزینه های منابع و نظامهای الکترونیکی
امروزه درآمدها برای ملت ها به عنوان حق طبیعی و برای دولت ها(از نظر اقتصادی) به عنوان یک مسئله استراتژیک مطرح است بنابراین با به کار گیری اصول کاربردی علم اقتصاد به منظور چگونگی ترکیب عوامل و منابع تولیدی و همچنین نحوه ارائه خدمات مورد نیاز ضروری است.در این راستا محاسبه قیمت تمام شده از ابزارهای حیاتی و مهم در جلوگیری از به هدر رفتن، کاهش منطقی هزینه ها و استفاده از امکانات است.(مدنی، 1386،84)
هر ساله بودجه های مربوط به خرید منابع اطلاعاتی در کتابخانه ها، بالاخص کتابخانه های تخصصی رو به کاهش است.بسیاری از پژوهشگران و محققان در صدد یافتن اطلاعات روزآمد و جدید برای امور علمی خود می باشند.از این رو بسیار مهم و با ارزش است که کتابخانه ها برای اختصاص مبالغ مهمی از بودجه سازمان خود، اقدام نمایند.در سالهای اخیر، کتابخانه ها درصد بالایی از بودجه خود را صرف اشتراک و خرید منابع اطلاعاتی الکترونیکی می کنند(کید38، 2002، لاثر39، 2002، کریلیدیو40، 2004).(دادخواه، 1389،2)
با رواج و تکامل منابع الکترونیکی، محیط وب قابلیتهای متنوعی برای کاربران نسبت به شکل چاپی منابع فراهم آورده است که مهمترین آنها عبارتند از: قابلیت جستجو، خروجی های مختلف از هر منبع، دسترسی به آرشیو شماره های گذشته، ارزیابی منابع، بررسی تعداد دفعات استفاده و تعیین هزینه-سودمندی آن ها است، که بر پایه تجزیه و تحلیل تعاملهای کاربران، قابل شناسایی است.این که از رفتار کاربران در استفاده از منابع و نظامهای اطلاعاتی به دست می آید، تحلیل گزارش تعاملات41 نامیده می شود.(دادخواه، 1389،5)
بسیاری از کتابخانه ها و کتابداران هنگام اختصاص بودجه جهت خرید منابع اطلاعاتی و پایگاه های الکترونیکی، با این سوال مواجه هستند که کدام منابع و پایگاه اطلاعاتی جهت استفاده افراد سودمندتر است؟ و آیا هزینه های صرف شده جهت خرید این گونه پایگاه های اطلاعاتی برای سازمان سودمند بوده است؟
ضرورت وجود این سوالات در ذهن کارمندان کتابخانه، اهمیت بررسی هزینه-سود
مندی این گونه از منابع اطلاعاتی را بریا کتابخانه فراهم می کند.به همین دلیل لازم است که اینگونه منابع مورد بررسی قرار گیرد.
2-9.پیشینه پژوهش
الف- پیشینه پژوهش در ایران
در داخل کشور پژوهشهای مختلفی درباره سنجش میزان استفاده از منابع چاپی کتابخانه به خصوص نشریات ادواری صورت گرفته است که می توان به مطالعات سلیمی جهرمی(1366)، ریاحی نیا(1375)، هاشم زاده (1375)، محمدی (1376)، معتمدی(1377)، حیاتی(1385) واحمدزاده (1386) اشاره نمود. در این پژوهش ها عموما به این نتیجه رسیده اند که تعداد کمی از نشریات به میزان زیادی مورد استفاده قرار می گیرند و میزان استفاده از نشریات ادواری در کتابخانه ها و رشته های مختلف متفاوت می باشد.
برخی پژوهش ها نیز مطالعه هزینه – سودمندی نشریات ادواری چاپی در کتابخانه های کشور را مورد بررسی قرار داده اند.تحقیقات صوراسرافیل(1372)، حریری و اسلامی(1373)، فروزی(1374)، در این زمره قرار دارند.
مطابق با متون داخل کشور، تاکنون پژوهشی درباره سنجش منابع اطلاعاتی الکترونیکی بر مبنای شاخص های سنجش منابع و نظامهای الکترونیکی صورت نگرفته است؛ اما تحقیقات مشابهی درباره ابعاد مختلف منابع اطلاعاتی الکترونیکی صورت گرفته که در ادامه به آنها اشاره می شود.
اسدی(1375) پایان نامه تحلیل هزینه- سودمندی بازیابی اطلاعات از پایگاه اطلاعاتی مدلاین بر روی دیسک فشرده در سال 1971، را به روش پیمایشی در 24 کتابخانه وابسته به دانشگاههای علوم پزشکی ایران، تهران و شهید بهشتی انجام داد تا هزینه هر کاوش را برای دانشگاه ارائه دهنده این خدمت تعیین کند. برای جمع آوری اطلاعات از دولیست کنترل، یکی برای گردآوری اطلاعات مربوط به هزینه های هر مرکز برای ارائه خدمت مدلاین استفاده کرد. نتایج این پژوهش نشان داد که کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی ایران از نظر تعداد کاوشهای انجام شده از پایگاه مدلاین در مدت یک ماه در صدر کتابخانه های مورد پژوهش قرار دارد(622کاوش). همچنین از نظر هزینه های صرف شده برای خدمت مدلاین هم، همین کتابخانه بیشترین هزینه ها را داشت. بر این اساس، معلوم شد که هزینه هر کاوش از پایگاه مدلاین در مدت یک ماه در این کتابخانه 4735 ریال بوده است که کمترین مقدار در بین کتابخانه های مورد تحقیق می باشد و لذا این کتابخانه در صدر جدول هزینه – سودمندی قرار می گیرد.(دادخواه، 1389،25)
اصنافی(1376) در مقاله ای با عنوان”بررسی آماری وضعیت درخواست های جستجوی اطلاعات از بانک های خارجی موجود در مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران”، نشان داد که وضعیت مراجعین به بانک های اطلاعاتی خارجی مرکز اطلاعات و مدارک علمی از این طریق در انتخاب نوع بانک ها، و تقویت و توسعه آن ها اقدام لازم را به عمل آورد. نتایج این پژوهش نشان داد که وضعیت تحصیلی مراجعین به بانک های خارجی، 6/78 درصد دانشجو و 4/21 درصد فارغ التحصیلان بوده اند. بررسی مقطع تحصیلی به بانک های خارجی نشان داد که 1/1 درصد از مراجعین در مقطع کاردانی،5/21 درصد در مقطع کارشناسی، 6/70 درصد در مقطع کارشناسی ارشد و 8/6 درصد در مقطع دکترای تخصصی بوده اند. در مورد گروه تحصیلی مراجعین، 4/17 درصد از مراجعین در گروه علوم پایه، 2/52 درصد در گروه علوم انسانی، 1/21 درصد در گروه فنی مهندسی، 6/0 درصد در گروه هنر و 7/8 درصد در گروه علوم پزشکی بوده اند. و نتایج در مورد دانشگاه محل تحصیل و یا کار مراجعین، 7/57 درصد مراجعین از دانشگاه های دولتی(غیرپزشکی)،7/4 درصد از دانشگاه های دولتی علوم پزشکی، 6/35 درصد از دانشگاه آزاد، و 2 درصد از سایر موسسات می باشد. نتایج به دست آمده نشان می دهد که در ماه های دی و مرداد، بیشترین استفاده مراجعه کننده به بخش بانک های خارجی وجود داشته است. همچنین این بررسی نشان داد که بیشترین افراد مراجعه کننده در گروه علوم انسانی و بیشترین موضوعات مورد نیازشان زمینه علوم انسانی می باشد.
جوکار و ذوالفعلی نژاد(1383) به بررسی مشکلات و نقاط ضعف شبکه ی رزنت از دیدگاه کاربران دانشگاه شهید باهنر کرمان پرداختند. نتایج نشان می دهد که دیگاهاستفاده کنندگان در مورد شبکه ی رزنت مثبت می باشد، اما دستیابی به اطلاعات از طریق این شبکه را منفی ارزیابی می کنند. آنها به این نتیجه رسیدند که پاسخگویان به دلایلی مانند دسترسی به جدیدترین تحقیقات و منابع اطلاعاتی، انجام پژوهش های علمی و پژوهشی و استفاده از پایگاههای اطلاعاتی تخصصی نشریات الکترونیکی از شبکه ی رزنت استفاده می کنند. در بین پایگاههای موجود در شبکه ی رزنت، پایگاههای تمام متن/تمام تصویر و پایگاههای اطلاعاتی نشریات الکترونیکی(همانند ابسکو42، پروکوئست43، ساینس دایرکت44 و …) بیش از سایر پایگاههای موجود مورد استفاده قرار گرفته اند.
ستوده(1383) در مقاله ای با عنوان”مطالعه میزان دسترسی به پایگاه نشریات الکترونیکی الزویر در دانشگاه تهران” به بررسی میزان دسترس پذیری مقالات الکترونیکی الزویر در دانشگاه تهران پرداخته است.او با مطالعه رابطه میان درخواست ها و بارگذاری میزان موفقیت کاربران در دسترسی به این مقالات، عواملی از جمله ضعف در زیر ساخت ها، خطوط انتقال داده و شبکه سازی را در استفاده بهینه از نظام های اطلاعاتی موثر میداند.
حسن شاهی(1385) به بررسی نگرش و میزان استفاده ی اعضای هیأت علمی دانشگاه شیراز نسبت به پایگاههای اطلاعاتی ابسکو، الزویر، پروکوئست پرداخت. نتایج نشان داد که پایگاههای الزویر،ابسکو و پروکوئست مهمترین و پر استفاده ترین پایگاهها در بین
اعضای هیأت علمی شیراز است. مهمترین دلایل استفاده کاربران از این پایگاهها عبارت بود از: سرعت در جستجو؛ بازیابی اطلاعات و یافتن موضوعات جدید به منظور انجام پژوهش.
میثمی(1385) در مقاله ای با عنوان”تعیین هزینه – اثربخشی منابع اطلاعاتی الکترونیکی در کتابخانه های تخصصی شهر تهران” به تحلیل هزینه – اثربخشی منابع اطلاعاتی الکترونیکی در کتابخانه های تخصصی شهر تهران پرداخت. هدف او تعیین هزینه و میزان اثربخشی منابع اطلاعاتی الکترونیکی بود. پژوهش به روش پیمایشی انجام گرفته بود. ابزار گردآوری داده ها در این پژوهش، پرسشنامه و جامعه مورد پژوهش 63 کتابخانه تخصصی مستقر در شهر تهران بودند. نتایج نشان داد که 06/25 درصد از بودجه سالانه صرف خرید منابع اطلاعاتی الکترونیکی می شود. 8/69 درصد از این کتابخانه ها هزینه هر بار استفاده از منابع الکترونیکی؛ و 6/25 درصد آن ها هزینه ذخیره و انتقال منابع مذکور را در حد کم ارزیابی کردند.

مطلب مشابه :  منبع پایان نامه ارشد دربارهمدیریت مشارکتی، رضایت شغل، عوامل درونی، رضایت شغلی
 
دسته‌ها: پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید