گردد.»۲۹۶
۴-۳-۵- حق ملاقات با کودک
طبق ماده ۱۱۷۴ قانون مدنی « درصورتی که علت طلاق یا به هر جهت دیگر ابوین طفل در یک منزل سکونت نداشته باشند ، هریک از ابوین که طفل تحت حضانت او نمی باشد حق ملاقات طفل خو را دارد. تعیین زمان و مکان و سایر جزئیات مربوط به آن ، در صورت اختلاف بین ابوین با محکمه است.»
«به دستور این ماده ، والدین می توانند در خصوص نحوه ملاقات کودک با یک دیگر توافق کنند. اما اگر به توافق نرسیدند، مرجع حل اختلافات در این مورد به استناد ماده ۳ لایحه قانون مدنی دادگاه مدنی خاص مصوب ۱۳۵۸ ، دادگاه مدنی خاص محل سکونت کودک می باشد. دادگاه پس از انجام تحقیقات لازم با توجه به سن و شرایط زندگی و وضعیت روحی و عاطفی کودک و والدین او، نحوه ملاقات و زمان و مکان آن را معین می کند.»۲۹۷
در تبصره ماده ۱۴ قانون حمایت خانواده مقرر می دارد: « پدر یامادر یا کسانی که حضانت طفل به آن ها واگذار شده است نمی توانند طفل را یه شهرستانی غیر از محل اقامت مقرر بین طرفین و یا غیر از محل اقامت قبل از وقوع طلاق و یا به خارج از کشور بدون رضایت والدین بفرستند مگر در صورت ضرورت با کسب اجازه از دادگاه.» ۲۹۸
« کسی که حضانت کودک به وی سپرده شده است اگر هنگام مراجعه افرادی که حق ملاقات دارند از دادن کودک امتناع کند. علاوه برآنکه می توان حضانت را از او سلب نموده طبق ماده ۹۸ قانون تعزیزات مصوب ۱۳۶۸ به مجازات شلاق تا ۷۴ ضربه نیزمحکوم می گردد.»۲۹۹
۴-۳-۶-اثر حضانت
« از آنجایی که شیوه صیانت و پرورشی جسم کودک در رشد استعدادهای وی نقش اساسی داشته و زمینه ساز تربیت و مقدمه آموزش است می توان گفت نگهداری و تربیت طفل دو عنصر غیرقابل تفکیک از یکدیگر و حضانت علاوه بر نگهداری و تربیت جسمی و مادی کودک، در تربیت اخلاقی و روحی وی نیز اثر دارد. نظام خلقت در انسان طوری است که نوزاد از روز ولادت نیاز به مراقبت دارد وشایسته ترین افراد، در انجام این وظیفه حساس و مهم، والدین کودک هستند.قانونگذار نیز از طبیعت متابعت کرده حضانت را حق و تکلیف پدر و مادر دانسته، حفاظت جسمی و روحی فرزند را با هم به والدین محول کرده و اقدامات لازم را برای بقا و رشد وبهداشت جسمی و روحی کودک، نظیر غذا دادن، لباس پوشاندن، محافظت از سرما و گرما، استحمام و تهیه دارو و درمان و داشتن رفتار مناسب با کودک به منظور رشد بدنی واخلاقی وروحی وی از جمله تکالیف والدین قرار داده است.»۳۰۰
۴-۳-۷-پایان حضانت
« در زمینه پایان مدت حضانت در قانون مدنی حکمی وجود ندارد و با این ترتیب روشن نیست تکلیف ابوین، به خصوص پدر ، در چه زمانی پایان می پذیرد با توجه به فلسفه حضانت و مفهوم حضانت می توان گفت به ظاهر و علی اصول با کبیرشدن فرزند تکلیف والدین در زمینه حضانت پایان می پذیرد.در فقه امامیه، بنا بر یک نظر ، تکلیف حضانت دختر در سن ۹ سالگی و پس در ۱۵ سالگی قمری پایان می پذیرد و از این سن دختر یا پسر اختیار دارد در صورت جدایی و طلاق و از بین رفتن علقه زوجین نزد مادر یا پدر زندگی کند.نظر دیگری هست مبنی بر این که این حضانت تا رسیدن به سن رشد ادامه می یابد. شاید منظور از رشد مذکور در این مسأله، رشد مالی و عقل معاش در معاملات نباشد‌؛ بلکه مقصود پیدا شدن نیروی تمیز و قدرت تشخیص مصلحت خود در انتخاب ادامه زندگی با یکی از والدین یا ثالث یا بالاستقلال باشد.»۳۰۱
۴-۴- نفقه
خانواده از دیرباز، کانون اصلی تعاون بوده است. که در آن به انسان آموزش داده می‌شود با دیگران همکاری کند و سرنوشت خویش را وابسته به آن ببیند . عاطفه خیرخواهی را خردمندان ستوده‌اند و قانونگذار نیز مصداق‌ آن را در زمره تکلیف آورده است. الزام در پرداخت نفقه یکی از آن موارد است که به موجب آن اعضای خانواده موظف شده‌اند تا در مواقع لزوم به یاری یکدیگر بشتابند.
۴-۴-۱- معنی لغوی نفقه
نفقه (ن.ف.ق)، واژه‌ای عربی و اسم مصدر است و در لغت به معنای:« هزینه، خرج، اخراجات خرج هر روزه و یا، آنچه انفاق کنند و یا صرف و خرج معیشت عیال و اولاد کنند. هزینه زندگی عیال و اولاد آمده است و از همین ریشه، منفق یعنی نفقه دهنده و کسی که عهده‌دار نفقه می‌باشد، گرفته شده است»۳۰۲
۴-۴-۲- معنی اصطلاحی نفقه
معنی اصطلاحی نفقه هم نزدیک به معنی لغوی آن است و عبارت از چیزی است که برای گذراندن زندگی لازم و مورد نیاز است.
نفقه اولاد برعهده چه کسی می باشد؟
«نفقه اولاد به عهده پدر است و پس از فوت پدر یا عدم قدرت او بر انفاق، به عهده پدربزرگ پدرى است. و در صورت عدم پدر و اجداد پدرى یا عدم قدرت آنها نفقه به عهده مادر است و هر گاه مادر زنده نباشد به عهده پدربزرگ مادرى و مادربزرگ مادرى و همچنین مادر بزرگ پدرى است، که در فرض آخر اگر بیش از یک نفر باشند به طور مساوى نفقه بین آنها تقسیم مى‌شود  »۳۰۳
نفقه اولاد شامل چه مواردی می شود؟
در مورد حقوق کودک نباید به حداقل اکتفا کرد؛ بلکه باید به حد اعلی اندیشید و با آموزش والدین قبل و بعد از تولد و همچنین اصلاح قوانین موجود و تدوین قوانین جدید همراه با ضمانت اجرای قانونی لازم حقوق کودکان را تضمین کرد. نفقه اولاد تنها شامل مسکن نمی‌شود و اموری چون غذا، اثاث منزل، هزینه درمان و لباس نیز نفقه محسوب می‌شود. پرداخت نفقه تکلیف قانونی پدر است و مادر ولایتی بر فرزندان ندارد و موضوع حضانت و سـرپـرستی، مـوضـوعـی جدا از ولایت است.
اولاد تا چه زمانی مستحق دریافت نفقه هستند؟
«در شرع و قانون، سن معینی برای نفقه فرزندان در نظر گرفته نشده است و عرفاً مادام که اولاد دارای شغل و درآمد مشخص نباشند، پدر نسبت به پرداخت نفقه مسئولیت دارد باید توجه داشت که در مورد کارمندان دولت شاهد آن هستیم تا زمانی که دختر، همسر انتخاب نکرده یا پسر مشغول تحصیل باشد به کارمند حق اولاد پرداخت می‌شود.»۳۰۴
گر چه عدم اطاعت فرزندان از پدر از نظر شرعی امری حرام است، اما موجب از دست رفتن نفقه نمی‌شود و پدر مکلف است نفقه فرزندان را بپردازد. چنانچه الزام کسی که پرداخت نـفقه بر عهده اوست ممکن نباشد دادگاه بـا درخواست افراد واجب النفقه، به مقدار نفقه از اموال او برداشت کرده و در نفقه آنان یا کسی که متکفل مخارج آنان است قرار خواهد داد و اگر اموال غایب یا متکفل در اختیار نباشد همسر وی یا شخص دیگری با اجازه دادگاه می‌تواند نفقه را به عنوان قرض پرداخته و سپس از شخص غایب یا متکفل مطالبه کند.
« نفقه اولاد بر عهده پدر است پس از فوت پدر یا عدم قدرت او به انفاق به عهده اجداد پدری است با رعایت الاقرب فالاقرب در صورت نبودن پدر و اجدادپدری یا عدم قدرت آنها نفقه بر عهده مادر است. هر گاه مادر هم زنده یا قادر به انفاق نباشد با رعایت الاقرب فالاقرب به عهده اجداد و جدات مادری و جدات پدری واجب النفقه است و اگر چندنفر ازاجداد و جدات مزبورازحیث درجه اقربیت مساوی باشند نفقه را باید به حصه متساوی تأدیه کنند.»۳۰۵
از اینرو با توجه به این که فرزندان از اشخاص «واجب النفقه» محسوب می شوند، دادگاه می تواند پدرانی که در انجام وظائف حقوقی خود در قبال فرزندان کوتاهی می کنند را محکوم و یا اینکه اموالی که از مستثنیات دین نباشد را توقیف کند.
حال اگر فرزندی از پدر خود در دادگاه شکایت کرد و پدر پذیرفت تا نفقه فرزند را به او بدهد در رابطه با تعیین میزان نفقه دو راه حل وجود دارد یا اینکه پدر و فرزند باهم به توافق می رسند و یا اینکه تعیین میزان نفقه برعهده کارشناس است. کارشناس معمولا با توجه به وضعیت اجتماعی پدر (هرچه قدر وضع اجتماعی پدر بهتر باشد بالتبع میزان نفقه بیشتر خواهد بود) و نیازهای فرزند میزان نفقه را مشخص می کند که پدر موظف به پرداخت آن است.
۴-۴-۳- حکم نفقه فرزند نامشروع
در مورد فرزند نامشروع حکم نفقه دادن به این صورت است : «که پرداخت نفقه از سوی پدر به فرزندی که از راه نامشروع به دنیا آمده نیز ضروری است. بر این اساس اگر چنانچه فرزندی دارای شناسنامه بوده و پدر وی مشخص باشد، پدر موظف است نفقه وی را بدهد.»۳۰۶
نفقه کودک ازمنظر قرآن کریم
«از جمله حقوق فرزند بر عهدهی پدر و مادر، نفقهی اوست که این حق را در دو بخش بیان میکنیم:
الف. نفقهی کودک
نفقهی کودک از بدو تولد بر عهدهی پدر است که قرآن بر تأمین شیر برای طفل شیرخوار تصریح کرده است:
«وَالْوالِداتُ یرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَینِ کامِلَینِ لِمَنْ أَرادَ أَنْیتِمَّ الرَّضاعَهَ…»‏۳۰۷.
مادران، فرزندان خود را دو سال تمام، شیر مى‏دهند. (این) براى کسى است که بخواهد دوران شیرخوارگى را تکمیل کند… 
«مادران،حال زنانی را که طلاق گرفتهاند،را نیز شامل میشود»۳۰۸ 
و کلمهی «”یُرضِعنَ” به صورت مضارع مؤکد آمده که در اینجا به معنای امر بوده و خداوند به مادران امر میکند که فرزندانشان را تا دو سالگی شیر بدهند.»۳۰۹ 
البته این امر وجوب ندارد، بلکه امر استحبابی است؛ چون در آیهی۶ سوره طلاق.می‌فرماید: «اگر دچار تنگدستی شدید، زن دیگری که اجرت کمتر می‌خواهد، کودک را شیر دهد؛ با اینکه در این امر مادر کودک بر زنان دیگر مقدم است، هر چند مطلقه باشد. بنابراین در فراز بعدی آیه، خداوند تهیهی نفقه را بر دوش “الْمَوْلُودِ لَهُ” قرار داده؛ یعنی کسی که فرزند از او متولد شده که همان پدر واقعی بچه است؛ پس نفقهی کودک که بر عهدهی پدر اوست، یا باید مادر او را برای شیر دادن راضی کند یا برای کودک دایه بگیرد.»۳۱۰
 
ب. نفقهی مادر
یکی دیگر از حقوق فرزند حق نفقهی مادر در زمان شیردهی است که بر عهدهی پدر میباشد:
«…فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَکُمْ فَأتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَأْتَمِرُواْ بَینَکمُ بمِعْرُوفٍ…»۳۱۱.
…و اگر براى شما (فرزند را) شیر مى‏دهند، پاداش آنها را بپردازید و (دربارهی فرزندان، کار را) با مشاورهی شایسته انجام دهید
 این آیه دربارهی« زنان مطلّقهی بائن است.»۳۱۲ .
خداوند در این آیه و آیات دیگر مانند بقره/۲۳۳ میفرماید:
«اگر مادر کودک، بخواهد به فرزند خود شیر بدهد، با اینکه طلاق بائن گرفته باشد، بر پدر کودک لازم است که در ایام شیر دادن طفل، نفقهی مادر را (خوراک، لباس و…) بدهد.»۳۱۳
این اجرت شیردهی در حقیقت نفقه و حق فرزند است که به عهده‌ی پدر واجب می‌باشد.
۴-۴-۴- سن بلوغ از دیدگاه فقها
در فقه اسلامی ابتدای دوره بلوغ، پایان دوره کودکی است. یعنی بلوغ مرز بین کودکی و نوجوانی را مشخص می کند. به تعبیری سن کودکی از ولادت تا بلوغ است ومنظور از کودک کسی است که به حد بلوغ شرعی نرسیده باشد. بدین جهت به منظور تشخیص سن کودکی از دیدگاه فقه اسلامی باید سن بلوغ را از این نظر مورد بررسی قرار دهیم.
نظریه مشهور بین فقها و علما: طبق نظر مشهور فقهای امامیه از جمله امام خمینی رضوان الله

مطلب مشابه :  منابع پایان نامه ارشد با موضوعآثار هنری، کمال مطلق، جهان مادی، هنر و معماری
دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید