تاريخچه استفاده از فناوري در آموزش                                                                   

 

از نظر تكنيكي و فناوري، رايانه فقط حدود پنجاه سال عمر دارد، ولي ريشه هاي پيدايش آن، به اولين كوششهاي بشر براي استفاده از وسيله اي جهت شمارش اعداد بر مي گردد. در سال 1801، جوزف جاكرد [1]اولين سيستم كنترل دستگاه بافندگي پارچه را اختراع كرد .سیستم او دارای تعداد فراوانی کارتهای فلزی سوراخ دار بود .دراین دستگاه نخ بافندگی با توجه به نحوه قرار گرفتن خاص کارتها فلزی از درون این سوراخها می گذشت وبدین ترتیب با تعویض نحوه قرار گرفتن کارتها نقش و نگاره ها متعددی بر روی پارچه به وجود می آمد( ذوفن، 1383، ص22).  در سال 1800 چارلز ببیج [2]ماشینی به نام “ماشین دیجیتال یا قیاسی” طرح ریزی کرد که بسیاری از اجزاءاصلی رایانه های امروزی از قبیل محل انبار و ذخیره اطلاعات ،دستگاه کنترل کارتهای اصلی ماشین و دستگاه ورودی و خروجی اطلاعات را دارا بود به این دلیل اختراع او را پدر رایانه نامیده اند( ذوفن، 1383،ص23 (.آموزش از راه دور براي اولين بار در قرن 19 به‌عنوان تحصيلات مكاتبه‌اي [3]شناخته شد. پس از چندی تحصيلات مکاتبه‌ای با استفاده از سيستم پستی فراگير شد و مدارس و ديگر موسسه‌های دارای صلاحيت به ارایه آموزش از راه دور با استفاده از پست پرداختند و ارتباط نوشتاری معلمان و دانش‌آموزان را برقرار کردند. ايالات متحده تنها کشور ارایه‌دهنده تحصيلات مکاتبه‌ای نبود، بلکه کشورهای اروپایی نيز از اوايل دهه 1840 دوره‌هايی برای آموزش خلاصه‌نويسی و زبان ارایه كردند. اولين شكل كلاس درس گسترده به صورت آموزش از راه دور و به شكل مكاتبه اي بود. ايساك پيتمن [4]در سال 1840 ( كوتاه نويسي) را در انگلستان از طريق مكاتبه اي تدريس مي كرد وی روش خود را كه مبتنی بر اصول آوايی به‌جاي اصول املايی بود، در سال 1837 در کتابي به نام “الگوي صحيح تندنويسی” توضيح داد. روش خلاصه‌نويسی پيتمن در سال 1852 توسط برادرش بن پيتمن [5]در آمريکا معرفي شد. بن يک موسسه صدانگاری در ايالت اوهايو آمریکا برای تدريس خلاصه‌نويسی و نيز انتشار آثار مرتبط با آن بنياد نهاد. روش خلاصه‌نويسی پيتمن با 15 زبان تطبيق داده شده و امروزه يکی از پركاربردترين روش‌های خلاصه‌نويسی در جهان است.

در سال 1844 ساموئل مورس [6]تلگراف الکتريکی را اختراع کرد و نخستين خط تلگراف بين شهرهاي بالتيمور و واشنگتن در آمريکا کشيده شد.تفکر استفاده از رایانه ها و شبکه های رایانه ای برای کارهای مدرسه ای و عملی به قرن بیستم و اوائل دهه 1960 برمی گردد. گر چه هدف اصلی طرح آرپانت[7] ایجاد شبکه ای برای تبادل اطلاعات نظامی و حفاظت ایالات متحده امریکا از تبعات جنگ سرد با شوروی سابق بود ولی در عین حال از آنجایی که سه مرکز از چهار مرکزی که برای راه اندازی شبکه های رایانه ای از همان ابتدا در مسیر آموزش های مدرسه ای رشد کردند و از اوایل دهه 70 با به ثمر نشستن این طرح ،تبادل اطلاعات و داده های علمی نیز بین مراکز مدرسه های امریکا شروع شده است. البته آموزش الکترونیکی به شکل امروزی و در این گستره کاربرد در اوایل دهه 1990با ظهور شبکه جهانی اینترنت شکل گرفت و با توجه به قابلیت های بسیار زیاد وب ، آموزش الکترونیکی به سرعت رشد کرد و امروزه جایگاه خود را در ساختار آموزشی بسیاری از کشورها تثبیت کرده است.

ایده آموزش الكترونيكي، به طرح دانشگاه باز که از سوی كشور انگلیس مطرح شد، ارتباط پیدا می کند. طبق این طرح، علاقه مندان با استفاده از برنامه‌های تلویزیونی، آموزش‌های علمی لازم را پشت سر می گذاشتند و مدرك دریافت می‌كردند. همچنین با ابداع مفهوم ”كلینیك آزاد“ در ایالات متحده آمریكا (در دهه 1960) ، گام مهم و بزرگی در این زمینه برداشته شد. در دهه هفتاد به خاطر افزایش دسترسی گسترده و عمومی به كامپیوتر در آمریكا، تدریس غیرحضوری رایج شد و برای نخستین بار، ارائه واحدهای درسی به شیوه آن لاین در اوایل دهه 1980 به وسیله یكی از بنیانگذاران دانشگاه مجازی در ایالات متحده آمریكا ابداع شد .

در سال 1988 نیز برای اولین بار یك برنامه نرم‌افزاری ، با نام “استاد دیجیتالی”كه یكی از استفاده های اولیه از كامپیوتر را در امور آموزشی پیشنهاد می‌كرد، در آمریكا استفاده شد.از آن زمان تا به امروز، آموزش الكترونيكي تغییرات و پیشرفت های بسیاری داشته است؛ مثلا در سال 1995 مراكز علمی ـ آموزشی آمریكا با ایجاد تغییراتی در سیستم خود و بهینه سازی آن، توانستند روش آموزش الكترونیكی را در همه جهان گسترش و اشاعه دهند(بروور، اي، دبيليور، 1382، ص50) .درهمين راستا دكتر عيسي ابراهيم زاده آموزش از راه دور را به عنوان محصول عصر صنعتي و شكل صنعتي شده ي آموزش مي داند و معتقد است روند رشد و تحول اين نظام از لحاظ تاريخي با مراحل صنعتي همگامي ملموس دارد. وي نسل اول آموزش از راه دور را كه به آموزش مكاتبه اي شهرت دارد به عنوان آموزش تك واسطه اي [8]ناميد. فناوري مورد استفاده دراين دوره ارتباطات پستي، چاپ كتاب هاي استاندارد و جزوات يكنواخت بود. درادامه استفاده از امواج براي آموزش متداول گرديد. آموزش چند رسانه اي [9]كه در حقيقت محصول دوره صنعتي است مشخصه اصلي نسل دوم آموزش از راه دوراست. راديو، تلويزيون،‌ وئديو، ماهواره، نوارهاي ديداري و شنيداري مهمترين واسطه هاي آموزشي اين دوره هستند و در نسل سوم آموزش از راه دورتاكيد اصلي بر آموزش غير متمركز، مشاركتي و مردمي است ( ابراهيم زاده، 1363، ص 28تا 32). همگام با پيشرفت هاي ساير بخش ها، نظام هاي آموزشي نيز دچار تحول شده و گرايش از يادگيري هاي معلم محور به فراگير محور رو به افزايش است. به گونه اي كه آموزش و استفاده از فناوري در برنامه درسي كشورهاي پيشرفته گنجانده شده است. به عنوان نمونه در انگلستان كتاب هاي درسي در هر موضوع شامل سه كتاب دانش آموز، راهنماي معلم و راهنماي دانش آموز است. در هر سه كتاب فعاليت هايي در باره فناوري اطلاعات و ارتباطات گنجانده شده است. براي اين كه دانش آموزان فناوري اطلاعات و ارتباطات را تجربه كنند دو رويكرد در كتاب هاي درسي در نظر گرفته شده است. الف: پروژه هايي در زمينه فناوري اطلاعات و ارتباطات نظير استفاده از رايانه براي پژوهش و انجام پروژه هاي گروهي ب: فعاليت هاي خاص در زمينه فناوري اطلاعات و ارتباطات نظير استفاده از واژه نگار براي نوشتن يك گزارش، نرم افزارهاي گرافيكي و استفاده از سي دي هاي آموزشي. دانش آموزان در انجام دادن تكاليف گوناگون درسي بايد از رايانه استفاده كنند. مهمترين استفاده از رايانه در انجام دادن پروژه ها و امور پژوهشي است. همچنين از رايانه ها به منزله ابزاري براي وارد كردن داده ها، رسم جدول و كشيدن نمودار استفاده مي شود.گنجاندن فناوري هاي جديد در كتاب هاي درسي ضمن آشنا كردن دانش آموران با توانايي ها و قابليت هاي رايانه، ترس از آن را نيز در آن ها از بين مي برد و سبب مي شود كه فضاي علم از مرز كتاب ها فراتر رود ( حقيقي، 1388، ص 2)

مطلب مشابه :  فرآیندهای شناختی در تصمیم‏گیری

 

2-2- اهميت و نقش فناوري در آموزش                                                                                                  

 

فناوري اطلاعات ابزار قدرتمندي است كه دركمترين زمان ممكن مي تواند ميان مردم جهان ارتباط برقرار سازد. اين ابزار ارتباطي قدرتمند با اطلاعات سروكار دارد. فناوري اطلاعات در جهان امروز چشم اندازهايي را براي جهانيان به ارمغان آورده است كه بر تمام ابعاد زندگي سياسي، اقتصادي، اجتماعي و آموزشي انسان قرن بيست و يكم تاثير گذاشته است، به گونه اي كه بيشتر فراگيرندگان را به سمت رايانه ها و آموزش كار با آنها سوق داده است. رايانه ها با فراهم كردن فرصت لازم براي تمرين و كسب دانش بشري و پرورش دانش آموزان به آموزش مدرسه اي و از سوي ديگر، تجديد حيات و غني سازي محيط يادگيري براي برقراري تعامل ميان يادگيرنده و منابع يادگيري ملزم مي باشند. از اين روبازنگري در شيوه هاي سنتي تدريس و جايگزين آن با شيوه هاي نو براي تجهيز يادگيرنده به مهارت هاي شناختي ضرورت دارد. لذا استفاده از فناوري اطلاعات و ارتباطات براي دست يابي به هدف هاي، يادگيري با كيفيت براي همه اجتناب ناپذير است (بروور، اي، ديبليو[10]، 1382، ص17).

 

قرن بيست و يكم، قرن دانايي و انقلاب اطلاعات است. اطلاعات به عنوان كالاي راهبردي، ابزار قدرت و معيار توسعه يافتگي در دنياي كنوني است. آموزش و پرورش، اساساً يك نظام و سيستم اطلاعات بزرگ است كه مي تواند اطلاعات مناسبي را براي دانش آموزان جمع آوري، پردازش و منتشر كند. اگر تلاش مناسبي براي به كارگيري صحيح فناوري اطلاعات و محور قرار دادن آن در برنامه ي توسعه انجام شود، مي تواند به عنوان يكي از بزرگ ترين منابع پرورش نيروي انساني ماهر در فناوري اطلاعات مطرح شود و نقش علمي و اقتصادي مهمي را در كشور و رقابت هاي جهاني ايفا كند. از اين ديدگاه، بزرگ ترين فرصت را براي رشد و توسعه بنيادين كشور فراهم سازد (رضایی ،1386،ص32). معاون فناوري اطلاعات وزارت از پيوستن 8 هزار و 500 مدرسه كشور به شبكه اينترنت شهري با خطوط خبر مي دهد. توليد علم و دانش در كشور را پشتوانه اصلي توسعه پايدار عنوان كرد و افزود: طبق برنامه چهارم توسعه، هر سال بايد 5 هزار كاردان، 4 هزار كارشناس، هزار نفر كارشناس ارشد و 100 دكترا تربيت كنيم و به اين تربيت در تلاش هستيم زمينه تربيت نيروي انساني در كشور را فراهم كنيم. وي با بيان اين كه در دانشگاه ها بايد رويكرد تكنولوژي محور شكل گيرد، خاطر نشان كرد: بايد تا پايان برنامه چهارم، تعداد كاربران خطوط پرسرعت را به يك ميليون و 500 هزار نفر و كاربران عادي اينترنت را20 ميليون و 500 نفر ذكر كرد. به نظر مي رسد شاخص آغاز قرن بيست و يكم، دگرگوني و تحول باشد. با پذيرش تدریجي استفاده از رايانه و فناوريهاي ديگر، مدارس چندين درجه تغيير جهت داده اند. (رياضي،1385).به گفته الن كالينز [11]اين تغيير جهت ها شامل موارد زير است:

مطلب مشابه :  معرفی محصولات شرکت پریماتوی  

 

1-    تغيير از آموزش كل كلاس به آموزش گروههاي كوچكتر؛

2-    تغيير روش معلم از سخنراني كردن به مربيگري؛

3-    تغيير از كاركردن بيشتر با دانش آموزان قوي در كلاس به صرف زمان بيشتر دركمك به دانش آموزان ضعيف؛

4-     تغيير در جهت دخالت دادن بيشتر دانش آموزان در امر يادگيري خود؛

5-    تغيير در جهت ارزشيابي براساس محصول و بازده؛

6-    تغيير از حالت رقابت در كلاس به حالت همكاري و مشاركت بيشتر؛

7-  تغيير از يادگيري اطلاعات و محتواي يكسان و به وسيله همه دانش آموزان به يادگيري مطالب متفاوت و مطابق با نيازهاي دانش آموزان و با سرعتهاي متفاوت؛

8-     حركت از تفكر گفتاري به سوي ادغام مواد ديداري همراه با تفكر گفتاري.

 

3-2- جايگاه و نقش حیاتی فناوري در آموزش وپرورش                                                                                               

 

فناوري صنعت چاپ بافت جديد اجتماعي و عقلاني را براي مدارس فراهم آورد و به صورت فناوري مشخصه در آمد. فناوري مشخصه، فناوري اي است كه در ديد مردم از خود و دنياي اطرافشان دگرگونيهاي اساسي ايجاد مي كند. براي مثال، فناوري مشخصه دنياي باستان فناوري ساده، ولي ظريف هنر دست بود. صنعتگران و استادكاران باستان دنياي خود را با استفاده از ابزاري كه گسترش دستهايشان بود دستكاري كرده، تغيير مي دادند.وقتي صنعت چاپ به صورت فناوري مشخصه در آمد، طراحي و ارائه آموزش براساس مواد چاپي بنيان گذاشته شد و در برخي از كشور ها بيشتر كلاسها داراي كتابهاي خواندني، ادبي، علوم، علوم اجتماعي و رياضي شدند. سازمانهاي آموزش و پرورش ناحيه اي نظام پيجيده و منسجمي را براي گزينش كتابهاي درسي خود در پيش گرفتند.فناوري مشخصه امروز، به طور كه بلتر   ادعا مي كند، فناوري الكترونيكي است كه راه هاي متعددي را براي برقراري ارتباطات، اطلاع رساني و دانستن در اختيار ما قرار مي دهد. مبارزه اي كه جامعه جهاني امروز در پيش دارد براي استفاده از فرصتهاي يادگيري است كه جوانان و بزرگسالان را آماده بهره برداري از فرهنگ معاصر و افزودن يا تاثيرگذاري بر آن مي كند. ما دراين ميان يا بايد فناوري الكترونيكي را رد كنيم يا خود را در برابر امكانات وسيع آن قرار دهيم و اين مبارزه را با آغوش باز بپذيريم (ذوفن، 1383، ص 19).

يادگيري الكترونيكي زاييده چرخه تحولات سريع و رو به گسترش فناوري هاي نو به مفهوم واقعي آن است. تاكنون تعاريف متفاوتي از يادگيري الكترونيكي ارائه شده است. ما تعريف (كراس) را كه خيلي ها او را مخترع واژه يادگيري الكترونيكي مي دانند انتخاب كرده ايم. كراس يادگيري الكترونيكي را داراي شش نشانه به شرح زير مي داند:

 

يادگيري الكترونيكي به وسيله اينترنت صورت مي گيرد. با جديدترين اطلاعات همراه است. مجموعه اي از روش هاي آموزشي را در بر مي گيرد (آموزش هاي مجازي، همكاري ديجيتالي، شبيه سازي و …) فراگير محور است وبه ويژگي فردي او توجه دارد. اينترنت محور نيست، كثرت گراست (شامل همه مي شود). نهايتاً قابليت انجام دادن فرايندهاي اداري و مديريتي از قبيل: ثبت نام، پرداخت شهريه، نظارت بر روند اجراي فعاليت هاي يادگيرنده، تدريس و اجراي ارزشيابي از راه دور را فراهم مي كند. به طور كلي، يادگيري الكترونيكي به آن نوع يادگيري گفته مي شود كه در محيط شبكه به وقوع مي پيوندد و در آن مجموعه اي از فناوري چند رسانه اي، فرارسانه اي و ارتباطات از راه دور به خدمت گرفته مي شود و نوعي يادگيري است كه در محيط اينترنت صورت مي گيرد و با بهره گيري از فناوري شبكه تسهيل مي شود (وطن خواه ،1387)

 

[1] Joseph Jakrd

[2] Charles babbage

[3] Correspondence Study

[4] Isaac  Pitman

[5] Benn Pitman

[6] Samuel Morse

[7] arpanet

[8] singlel Media

[9] Multi Media

[10] Brewer, a.w