آزمون رغبت سنجي چيست؟

شايد يکي از مهمترين دغدغه هاي دانشجويان پيدا نمودن کار بعد از دوران تحصيل باشد. در اين تحقيق نيز ما به دنبال اين موضوع هستيم تا با يک آزمون رغبت سنجي شناخت بهتري از خود و مشاغل مورد علاقه کسب کنند . در اين تحقيق از روش پرسشنامه جان هالند استفاده گرديده است .

تيپ هاي شخصيتي در يک نگاه

يکي از صاحب نظران در طبقه بندي خود شخصيت افراد را بر شش نوع تقسيم مي نمايد که عبارت از واقع بين ، معنوي ، اجتماعي ، قراردادي و سنتي ، تهوري ، و هنري مي باشند . اين طبقه بندي کلي است و در جزء حدود 720 الگوي مختلف شخصيتي را شامل مي شود . با بررسي تاريخچه زندگي و مشاهده رفتار فرد ، مي توان غلبه يکي از اين انواع شخصيتي بر ساير انواع را ملاحظه کرد . در عين حال ممکن است در عده اي نيز ترکيبي از هر شش نوع ويژگي شخصيتي فوق وجود داشته باشد . هالند معتقد است با مشاهده دقيق رفتار انسان مي توان دريافت که يکي از اين شش نوع ويژگي شخصيتي نسبت به ساير انواع غلبه بيشتري دارد . هر کدام از اين انواع شخصيت ، داراي خصوصياتي هستند که به شرح زير قابل ذکر مي باشند :

  1. نوع واقع گرا –  از خصوصيات افرادي که در اين طبقه قرار مي گيرند مي توان جديت در کار ، واقع بيني در امور ، مهارت هاي مکانيکي ، تفکر عملي ، قدرت جسماني ، علاقه و هماهنگي در کارها را نام برد . فرد واقع بين چنانچه با مشکلاتي مواجه شود راه حلهاي عملي براي مشکلات جستجو مي کند . افراد واقع بين بيشتر به مشاغلي که به مهارت هاي فني نيازمند است اشتغال مي ورزند .
  2. نوع جستجوگر – از خصوصيات بارز افرادي که در اين طبقه قرار مي گيرند مي توان تفکر ، سازمان دهي ، و قدرت استدلال را نام برد . اين طبقه از افراد ،روابط اجتماعي را زياد دوست ندارند ، کمتر به تغيير رشته تحصيلي در دانشگاه مي پردازند ، گاه به روياپردازي در مورد پيشرفت هاي آينده خود مبادرت مي ورزند و از انجام مشاغل پيچيده که نياز به تفکر دارد لذت مي برند . اين افراد خلاق ، مستقل ، پيشرونده ، کمرو و محتاط مي باشند .
  3. نوع اجتماعي – افراد اين طبقه داراي رغبت هاي اجتماعي مي باشند و نقش معلمي يا روان درمانگري را ترجيح مي دهند . افراد نوع اجتماعي انسان هائي مسئول و بشردوست هستند و قراردادهاي اجتماعي را مي پذيرند . در ايجاد روابط انساني مهارت دارند . در عين حال از حل عقلاني مسائل گريزانند و از کارهاي بدني و فعاليتهاي سازمان يافته خوششان نمي آيد
    4. نوع قراردادي – اين عده احترام خاص براي حفظ قوانين و مقررات قائلند و بخوبي به کنترل خويش قادر مي باشند . دوستدار نظم و ترتيب هستند ، از موقعيت هاي پيچيده گريزانند و به فعاليت هاي جسماني و اجتماعي تن در نمي دهند
  4. نوع متهور – افراد نوع تهوري در گويائي بسيار مهارت دارند ، ماجراجو هستند ، اجتماعي مي باشند ، و در فعاليت هايشان نقش غالبي را برعهده مي گيرند . در جستجوي قدرت و موقعيت هستند و مي کوشند تا رهبر شوند و در امور مالي و تجارتي و نظاير آنها مهارت کسب کنند
    6-نوع هنري – افراد اين طبقه در شناسائي و بيان خصوصيات خود مهارت دارند . روابط حسنه اي با ديگران برقرار مي سازند ، از نظم و ترتيب بدورند ، در روابط خود با ديگران حساسند ، کمتر به کنترل خود مي پردازند، و به سادگي در مورد عواطف و احساسات خود صحبت و گفتگو مي نمايند اين عده به صفات زنانه بيش از صفات مردانه گرايش دارند و به مبارزه با مشکلات محيطي از طريق ارائه آثار هنري اقدام مي نمايند . به نظر هالند با توجه به شش نوع شخصيت مختلف ، شش نوع محيط شغلي نيز وجود دارد . به گفته معروف “کبوتر با کبوتر باز با باز ، کند همجنس با همجنس پرواز” هر کدام از انواع شخصيت به محيطي نياز دارد که موافق و سازگار با خصوصيات آن باشد و نهايت امکان رشد را براي آن نوع شخصيت فراهم آورد . به عبارت ديگر ، هر فرد در جستجوي محيطي است که بتواند از مهارت ها و توانائي هاي خود حداکثر استفاده را بنمايد و به موفقيت و نيز رضايت شغلي مورد قبولي نايل شود سازش و همآهنگي بين نوع شخصيت و نوع محيط باعث سازگاري بيشتر با شغل و حرفه مي گردد که به نوبه خود به رضايت شغلي منجر مي شود . به گفته هالند چنين سازشي باعث انتخاب شغل مناسب تر ، پيشرفت شغلي مقبول تر ، ثبات عاطفي و رواني بيشتر ، فعاليت و خلاقيت بيشتر ، و رشد خصوصيات فردي مي شود . از سوي ديگر ، عدم سازگاري بين محيط و نوع شخصيت موجب نارضايتي ، تغيير شغل ، عدم موفقيت ، و بي ثباتي عاطفي و رواني خواهد گرديد .

هالند نوع شخصيت فرد را با سياهه ترجيح شغلي اندازه گيري مي کند . زيرا معتقد است هر فردي که بسوي نوع خاصي از شخصيت بيشتر گرايش داشته باشد ، در آن طبقه قرار مي گيرد . سياهه ترجيح شغلي هالند براين اصل استوار است که انتخاب شغل مستقيماً با نوع شخصيت ارتباط دارد . بنابراين انتخاب مشاغل نوع زندگي فرد را مشخص مي سازند . در نتيجه به نظر هالند سياهه ترجيح شغلي و پرسشنامه هاي رغبت شغلي همانند پرسشنامه هاي تعيين نوع شخصيت هستند . همچنين هالند معتقد است افرادي که به مشاغل يکسان اشتغال دارند داراي شخصيت تقريبا همانندي مي باشند .

مطلب مشابه :  شکل گیری خود پنداره دوران کودکی و نوجوانی

هالند (1959) معتقد است افرادي که خودشناسي بهتر و بيشتري دارند در مقايسه با کساني که خودشناسي آنها کمتر است ، انتخاب هاي بهتري را انجام خواهند داد . همچنين افرادي که خودشناسي آنها ناقص است انتخابهايشان نادرست خواهد بود . خودشناسي به نظر هالند عبارت از توانائي فرد براي شناسائي استعدادهاي بالقوه در محيط اجتماعي مي باشد . يعني خودشناسي عبارت از اطلاعات و دانشي است که فرد درباره خود دارد . هالند تجربيات زمان خردسالي و نحوه تربيت کودک و فشارهاي اجتماعي را نيز در تعيين ترجيح ها و نوع شخصيت و خودشناسي فرد مهم مي داند . هالند درباره رابطه بين اطلاعات شغلي و حرفه اي و انتخاب نوع شغل ، فرضيه هائي را ارائه مي دهد . از جمله معتقد است افرادي که درباره مشاغل اطلاعات بيشتري دارند نسبت به کساني که اطلاعاتشان در زمينه مشاغل ناقص تر است انتخاب هاي بهتري را انجام خواهند داد . انتخاب مناسب به سن نيز بستگي دارد . با افزايش سن معمولاً يادگيري بيشتر مي شود و کسب اطلاعات بهتر و عميق تر انجام مي گيرد . در نتيجه انتخاب شغل با افزايش سن بطور دقيق تر و مناسب تري عملي مي گردد .

اکنون توضيحات بيشتري از اين 6 تيپ شخصيتي ارائه مي نماييم :

تيپ واقع گرا

تجربيات و وراثت خاص يک فرد واقع گرا به رجحان فعاليتهايي منجر مي شود که پيامد آن سروکار داشتن آشکار ، مرتب يا منظم با اشياء ، ابزار، ماشينها و حيوانات و اجتناب از فعاليتهاي آموزشي و يا درماني است . اين تمايلات رفتاري به نوبه خود منتهي به اکتساب صلاحيتهاي عملي ، مکانيکي ، کشاورزي ، الکتريکي و فني و به کمبودي در صلاحيتهاي اجتماعي و تربيتي مي شود .
رشد اين الگوي فعاليتها ، صلاحيتها و علايق واقع گرايانه فردي را به وجود مي آورد که رفتار هاي زير را از خود نشان مي دهد :

1- مشاغل يا موقعيت هاي واقع گرايانه اي مانند مهندسي برق را ترجيح مي دهد که در آنها موقعيتها بتواند فعاليتهاي ترجيحي خود را انجام دهد و از فعاليتهايي که مقتضي مشاغل اجتماعي است ، دوري کند .

2- براي حل مشکلاتي که در کار و محيطهاي ديگر وجود دارد از صلاحيتهاي واقع گرايانه استفاده مي کند .

3- خود را فردي داراي تواناييهاي ورزشي و مکانيکي و فاقد توانايي در ارتباط انساني مي پندارد .
4- براي اشياي عيني و خصوصيانت شخصي قابل لمس – پول ، قدرت ، مقام – ارزش قايل مي شود .

از آنجا که شخص واقع گرا داراي اين رجحانها ، صلاحيتها ، خود ادراکي هاو ارزشهاست ، اين فرد واقع گرا مستعد ويژگي هاي زير است :

غير اجتماعي – مادي – خود  محور – همرنگ – طبيعي – انعطاف ناپذير – رک – بهنجار –

صرفه جو – اصيل – مصر – غير شهودي  – سرسخت – اهل عمل – بي پيرايه
تيپ جستجو گر

تجربيات و وراثت خاص يک فرد جستجوگر به رجحان فعاليتهايي منجر مي شود که پيامد آن بررسي خلاق مشاهده اي ، نمادي و منظم پديده هاي فيزيکي ، زيست شناختي و فرهنگي به منظور فهم و کنترل اين پديده ها ، و اجتناب از فعاليتهاي ترغيبي ؛ اجتماعي و تکراري است . اين تمايلات رفتاري به نوبه خود منتهي به اکتساب صلاحيتهاي علمي و محاسباتي و کمبود در قابليتهاي ترغيب کننده مي شود .رشد اين الگوي فعاليتها ؛ صلاحيتها ؛ و علايق جستجوگرانه، فردي را به وجود مي آورد که رفتار هاي زير را از خود نشان مي دهد :

1- مشاغل يا موقعيتهاي جستجوگرانه راترجيح مي دهد تا در آن موقعيتها بتواند به فعاليتهاي مرجح مبادرت ورزد و از فعاليتهايي که مقتضي مشاغل متهورانه است دوري کند .
2- براي حل مشکلاتي که در کار و محيطهاي ديگر وجود دارد از صلاحيتهاي جستجوگرانه استفاده مي کند .

3- خود را فردي محقق ،روشنفکر ، داراي تواناييهاي علمي و رياضي ؛ و فاقد توانايي رهبري مي پندارد .

4- براي علم ارزش قائل مي شود .

از آنجا که شخص جستجو گر داراي اين رجحانها ، صلاحيتها ، خود اداركي ها ، و ارزشهاست ، اين فرد جستجوگر مستعد ويژگي هاي زير است :

تحليل گر – مستقل –  منطقي – هشيار – روشنفكر – خوددار – منتقد – درون نگر – كناره گير –  پيچيده – بدبين  – فروتن –  كنجكاو – دقيق – غير محبوب –  تيپ هنري

تجربيات و وراثت خاص يك فرد هنري به رجحان فعاليتهاي منجر مي شود كه پيامد آن فعاليتهاي پيچيده ، آزاد و غير منظم كه شامل سر و كار داشتن با مواد فيزيكي ، كلامي يا انساني براي خلق اشكال يا محصولات هنري و نوعي بيزاري از فعاليتهاي آشكار ، سازمان يافته و مرتب است . اين تمايلات رفتاري به نوبه خود ، منتهي به اكتساب صلاحيتهاي هنري – زبان ، موسيقي ، نمايش ، نويسندگي – و كمبودي در صلاحيتهاي نظام تجاري يا اداري مي شود .

رشد اين الگوي فعاليتها ، صلاحيتها و علايق هنري فردي را به وجود مي آورد كه رفتارهاي زير را از خود نشان مي دهد .

  1. مشاغل يا موقعيتهاي هنريي را ترجيح مي دهد كه در آن موقعيتها بتواند به فعاليتهاي مرجع مبادرت ورزد و از فعاليتهايي که مقتضي مشاغل يا موقعيتهاي قراردادي است دوري كند .
    2. براي حل مشكلاتي كه در كار و محيطهاي ديگر وجود دارد از صلاحيتهاي هنري استفاده مي كند .
    3. خود را فردي مبتكر ، ابراز گر ، شهودي ، سازش ناپذير ، درون نگر ، مستقل ، نامنظم ، داراي توانايي در زمينه هاي هنري ، موسيقي ، بازيگري ، نويسندگي و گويندگي مي پندارد .
    4. براي كيفيات مربوط به زيباشناسي ارزش قائل مي شود . از آنجا که شخص هنري داراي اين رجحانها ، صلاحيتها ، خود اداركي ها ، و ارزشهاست ،اين فرد هنري مستعد ويژگي هاي زير است :
مطلب مشابه :  ابعاد ساختاري كارآفريني سازماني

مبهم – خيالپرداز – شهودي – بي نظم – غير عملي – سازش ناپذير –  عاطفي – خود انگيخته – مبتكر – ابرازگر – مستقل – حساس – آرمانگرا – درون نگر – آزادمنش

تيپ اجتماعي

تجربيات و وراثت خاص يك فرد اجتماعي به رجحان فعاليتهاي منجر مي شود كه پيامد آن اداره كردن ديگران به منظور آگاهاندن ، تعليم ، رشد ، درمان يا راهنمايي آنان و اجتناب از فعاليتهاي صريح ، مرتب و سازمان يافته است كه به مواد ، ابزار يا ماشينها مربوط باشد . اين تمايلات رفتاري به نوبه خود منتهي به اكتساب صلاحيتهاي روابط انساني مانند صلاحيتهاي ميان فردي و آموزشي و نقصان در صلاحيتهاي دستي و فني شود . رشد اين الگوي فعاليتها ، صلاحيتها و علايق اجتماعي، فردي را به وجود مي آورد كه رفتارهاي زير را از خود نشان مي دهد .

  1. مشاغل يا موقعيتهاي هنريي را ترجيح مي دهد كه در آن موقعيتها بتواند به انجام فعاليتهاي مرجح مبادرت ورزد و از فعاليتهاي كه مقتضي مشاغل يا موفقيتهاي واقع گرايانه است دوري كند .
    2. براي حل مشكلاتي كه در كار و محيطهاي ديگر وجود دارد از صلاحيتهاي متهورانه استفاده مي كند .
  2. خود را فردي پرخاشگر ، محبوب ، مطمئن به خود ، معاشرتي ، داراي توانايي رهبري ، سخن گفتن  و فاقد توانايي علمي مي پندارد .
  3. براي پيشرفت اقتصادي و سياسي ارزش قائل مي شود .

از آنجا که شخص متهور داراي اين رجحانها ، صلاحيتها ، خود اداركي ها ، و ارزشهاست ، اين فرد متهور مستعد ويژگي هاي زير است :

مسلط – امدادگر – مسئول – اهل همكاري   – آرمان گرا- معاشرتي – صبور – تلقيني – مبادي آداب – رفيق -مهربان – فهميده – سخاوتمند – مشوق –  صميمي

تيپ متهور

تجربيات و وراثت خاص يك فرد متهور به رجحان فعاليتهاي منجر مي شود كه پيامد آن اداره كردن ديگران براي تحصيل اهداف سازمان يا به دست آوردن درآمد اقتصادي ؛ و بيزاري نسبت به فعاليتهاي مشاهده اي ، نمادي و سازمان يافته است اين تمايلات رفتاري به نوبه خود منتهي به اكتساب صلاحيتهاي رهبري ،ميان فردي ، تشويق و نقصان در صلاحيتهاي علمي مي شود . رشد اين الگوي فعاليتها ، صلاحيتها و علايق متهورانه فردي را به وجود مي آورد كه رفتارهاي زير را از خود نشان مي دهد .

  1. مشاغل يا موقعيتهاي متهورانه را ترجيح مي دهد كه در آن موقعيتها بتواند به فعاليتهاي مرجع مبادرت ورزد و از فعاليتهايي که مقتضي مشاغل يا موقعيتهاي قراردادي است دوري كند .
    2. براي حل مشكلاتي كه در كار و محيطهاي ديگر وجود دارد از صلاحيتهاي هنري استفاده مي كند .
    3. خود را فردي مبتكر ، ابراز گر ، شهودي ، سازش ناپذير ، درون نگر ، مستقل ، نامنظم ، داراي توانايي در زمينه هاي هنري ، موسيقي ، بازيگري ، نويسندگي و گويندگي مي پندارد .
    4. براي كيفيات مربوط به زيباشناسي ارزش قائل مي شود .

از آنجا که شخص هنري داراي اين رجحانها ، صلاحيتها ، خود اداركي ها ، و ارزشهاست ، اين فرد جستجوگر مستعد ويژگي هاي زير است :

زياده طلب – با انرژي –  عشوه گر – ماجراجو – خودنما – خوش بين – خوشخو – مطمئن به خود – جاه طلب – معاشرتي – سلطه جو – برون نگر – پرحرف

تيپ قراردادي

تجربيات و وراثت خاص يك فرد قراردادي به رجحان فعاليتهاي منجر مي شود كه پيامد آن رجحان فعاليتهاي ساده ، مرتب ، سر و كار داشتن منظم با داده ها ، مانند نگهداري پرونده ها ، بايگاني مطالب ، تكثير مطالب ، تنظيم اطلاعات نوشتاري و عددي بر طبق نقشه تعيين شده ، به كار انداختن ماشينهاي اداري و پردازش داده ها براي كسب اهداف سازماني يا اقتصادي و بيزاري از فعاليتهاي مبهم ، آزاد ، جستجوگرانه يا سازمان نايافته است . اين تمايلات رفتاري به نوبه خود منتهي به اكتساب صلاحيتهاي اداري ، محاسباتي ، نظم تجاري و نقصان در صلاحيتهاي هنري مي شود .

رشد اين الگوي فعاليتها ، صلاحيتها و علايق قراردادي فردي را به وجود مي آورد كه رفتارهاي زير را از خود نشان مي دهد .

  1. مشاغل يا موقعيتهاي قراردادي را ترجيح مي دهد كه در آن موقعيتها بتواند به فعاليتهاي مرجع مبادرت ورزد و از فعاليتهايي  مقتضي مشاغل يا موقعيتهاي هنري است دوري كند .
    2. براي حل مشكلاتي كه در كار و محيطهاي ديگر وجود دارد از صلاحيتهاي قراردادي استفاده مي كند .
  2. خود را فردي همرنگ ، منظم و داراي توانايي دفتري و حسابداري مي پندارد .
    4. براي پيشرفت بازرگاني و اقتصادي ارزش قائل مي شود .

از آنجا که شخص قراردادي داراي اين رجحانها ، صلاحيتها ، خود اداركي ها ، و ارزشهاست ، اين فرد جستجوگر مستعد ويژگي هاي زير است :